Yıldırım Nedir – Yıldırım Nasıl Oluşur

Yıldırım Nedir – Yıldırım Nasıl Oluşur

YILDIRIM, gök gürültüsü ve şimşekle birlikte görülen, havayla yer arasında elektrik boşalması. Atmosferdeki en korkutucu olaylardan biri olan yıldırım, eski çağlarda Tanrıların gücü olarak benimsenmişti. Nitekim ilkçağ dinlerinden birçoğunda baştanrıların simgelerinin başında yıldırım yer alır. Yunan mitolojisinde, baştanrı Zeus’un simgesi yıldırımdır. Hititlerin baştanrısı Teşup elinde bir yıldırım demetiyle betimlenır. Bu örnekler daha da çoğaltılabilir. Yüzyıllar boyunca korkulu bir doğa olayı yıldırım, çağdaş bilimce bir elektrik akımı olduğu kanıtlanmıştır.

Genellikle sağanak halinde bastıran yağmurla birlikte görülür. Elektrik boşalması iki bulut arasında olursa, çok parlak ışık halinde şimşek görülür. Bu boşalma sırasında 50.000 ampere ulaşan akım geçiren bir elektrik kıvılcımı oluşur. Bulutlar arasındaki bu elektrik boşalmasının dünyaya yansıtacağı bir tehlike söz değildir. Oysa bir bulutla dünya arasındaki yıldırım, zaman zaman ölümlere ve mal yıkımına da yol açabilmektedir. Yıldırımın oluşma süreci şöyle açıklanabilir: Bir fırtına bulutu elektriklenince tüm zerrelerine kadar elektrikle yüklenir, yani bulutların elektrik taşıma kapasiteleri yüksektir. Elektrikle yüklü iki bulut karşılaştığında ya da bu bulutlardan biri yeryüzüne çok yaklaştığında çok güçlü bir elektrik arkı oluşur. Yerle bulut arasındaki hava yalıtkan görevi yaparsa da eğer hava aşırı derece nemli ve bulut da çok elektrik yüklüyse, bu kez elektrik yükü havadan yere atlama yapar, yıldırımla birlikte şimşek çakar ve gökgürültüsü adı verilen güçlü bir ses duyulur.

Yıldırım ve şimşek aniden ve çok kısa bir zaman için görülür. Önce ışığın, sonra da sesin duyulmasının nedeni, ışık hızının ses hızına oranla çok daha büyük oluşudur. Yıldırım genellikle, saniyenin binde birkaçı kadar süren ve arka arkaya seri çakışlardan oluşur. Gözün yakın mesafeden gördüğü şimşekler kuru ağaç dallarını andırır. Uzakta oluşanlar ya da bulutların perdelikleri ise ışığın bulutlarda yansıması ya da kırılması nedeniyle ağaç dalları biçiminde değil, toplu bir aydınlık biçiminde görülür. Buna top yıldırım adı verilir. Bu yıldırım türü yere yavaş yavaş iner ve yere değdiği anda patlar. Top yıldırım en az görülen yıldırım biçimidir.

Yıldırım genellikle üç türlü oluşur: Yeryüzüne fazla tehlike oluşturmayan buluttan buluta yıldırım, pozitif ve negatif elektrik yüklü iki bulut arasında gerçekleşir. Genellikle radyo ve telsiz yayınlarını bozar. Saniyede 30 km gibi büyük bir hızla buluttan yeryüzüne düşen yıldırım çok güçlüdür. Ağaç gibi çatallaşmış biçimde görülür. Yeryüzünden buluta doğru da yıldırım oluşur.

Yeryüzüne düşen yıldırım, genellikle yeryüzüne oranla yüksek olan ağaçlar, direkler ve yapılara düşer. Yıldırım bu gibi düştüğü yerlerde dirençle karşılaştığından büyük bir ısı oluşur ve bu ısı yıkımlara yol açar. Bu nedenle şiddetli yağmurlarda korunmak amacıyla ağaçların altına saklanmak sakıncalıdır. Eğer yıldırım böyle bir ağaca düşerse altında bulunan kişilerin de ölümüne yol açabilir.

Yıldırımla elektrik arasındaki bağlantıyı ilk kez ABD’li bilim adamı Benjamin Franklin buldu ve gerçekleştirdiği bir dizi deneyden sonra paratoneri icadetti (bak. Benjamin Franklin, Paratoner).

Yorum yazın