Venüs Gezegeni Hakkında Bilgi

Venüs Gezegeni Hakkında Bilgi
Venüs, akşam yıldızı , çoban yıldızı ya da çulpan olarak da bilinir, Güneş sisteminde, Güneş’e olan uzaklığı bakımından ikinci sırada yer alan gezegen. Adını Eski Roma’ nın aşk ve güzellik tanrıçasından alan Venüs, geceleri gökyüzünde görülen Ay’dan sonraki en parlak doğal gökcismidir. Yörünge dolanımı sırasında iç (alt) kavuşum noktasında, yani Yer ile Güneş’in arasına girdiğinde, Yer’e bütün öbür gezegenlerden daha yakın bir konuma gelir (yaklaşık 40 milyon km).

Venüs Güneş’in çevresinde, ondan ortalama 107.500.000 km uzaklıktaki hemen hemen dairesel bir yörüngede dolanır. Bu dolanımı sırasında, Ay’ınkine benzer evrelerden geçer. Bir tam dolamınım 225 günde tamamlar, ama evrelerinin bir tam çevrimi 584 gün sürer.

Venüs, boyutları ve kütlesi bakımından neredeyse Yer’in ikizidir. Çapı yaklaşık 12.103 km (Yer’inki 12.756 km), kütlesi ise Yer’inkinin yaklaşık 0,81 katıdır.

Ama öbür bakımlardan Yer ile Venüs oldukça farklı iki gezegendir. Venüs, temel olarak derişik sülfürik asit damlacıklarından oluşan, 15 km kalınlığındaki bir bulut katmanıyla çevrilidir. Gezegenin yüzeyinden 50 km yükseklikte başlayan bu katmanın altında, hem tanecik hem de sıvı damlacıklar halinde birbirine karışmış, yoğun kükürt dioksit ve kükürt bulutları yer alır. Çeşitli ABD ve SSCB sondaları bu bölgede şimşek olayları saptamıştır. Bu tür elektrik boşalmalarının nedeni henüz anlaşılamamış olmakla birlikte, bu olguların fırtına ya da Yer atmosferinde görülen benzeri hava tedirginliklerinden çok kimyasal etkinliklerden kaynaklandığı sanılmaktadır.

Venüs atmosferinin bileşimi, Yer atmosfe-rininkinden oldukça farklıdır. Uzay araçlarıyla gerçekleştirilen ölçümlere göre, atmosferinin yüzde 96 kadarlık bir bölümü karbon dioksitten oluşmaktadır; atmosferin çok yoğun olmasına da olasılıkla bu olgu yol açmaktadır. Atmosferin öbür bileşenleri ise yüzde 3,4 oranında azot, yüzde 0,01-0,5 arasında değişen oranlarda su buharı ve az miktarlarda da argon, oksijen, neon ve kükürt dioksittir. Yoğun atmosfer ve gezegeni çevreleyen kalın bulut örtüsü, gelen Güneş enerjisini öylesine tutar ki, Venüs’ün yüzey sıcaklığı yaklaşık 475°C’ye ulaşır; bu, Güneş sistemindeki gezegenler arasında en yüksek yüzey sıcaklığıdır. Yüzey basıncı da yaklaşık 94 atmosfer gibi yüksek bir düzeydedir.

SSCB’nin fırlattığı “Venera 9” ve “Venera 10” gezegen sondalarının 1975’te Yer’e gönderdiği yakın plan fotoğraflardan, gezegenin yüzeyinin kocataş iriliğinde kayaçlarla kaplı düzlüklerden oluştuğu anlaşılmıştır. “Venera 9”un indiği bölgedeki kayaçlar köşeli ve sivri kenarlı, “Venera 10”un indiği bölgedekiler ise düz ve yuvarlak yapılıdır (bu da aşınma olgusuna işaret eder). Ayrıca, ABD’li bilim adamları radar yardımıyla Venüs’ün yüzey haritasını çıkarmışlar ve bu haritadan gezegenin üzerinde çeşitli yüzey şekillerinin bulunduğu anlaşılmıştır; örneğin, göktaşı çarpmaları sonucunda oluşmuş krater izlerine benzeyen büyük dairesel yapılar, uzun çukurluklar ya da kanyonlar, kalkan yanardağlar ve dağlar kaydedilmiştir. Ünlü İngiliz fizikçi Maxwell’in adı verilen en yüksek dağ, gezegenin ortalama yüzeyinden 11 bin m yüksektedir. Bu dağın volkanik kökenli olduğu ve gezegende halen yanardağ etkinliklerinin sürdüğüne dolaylı bir kanıt oluşturduğu düşünülmektedir. Bir bütün olarak Venüs’ün topografyası, gezegende Yer’dekine benzer bir levha tektoniği etkinliğinin bulunmadığına işaret etmektedir, ama veriler henüz yetersiz olduğundan bu kesin bir sonuç olarak kabul edilemez.

Öbür gezegenlerin çoğunun tersine Venüs ekseni çevresinde ters yönde (doğudan batıya doğru) döner ve bir tam dönüşünü 243 günde tamamlar. Ekseni, Güneş çevre* sindeki dolanım düzlemine 3° yatıktır. Bu olgular, gezegenin üzerindeki mevsimsel değişimlerin çok belirsiz olduğuna işaret eder ve henüz bu tür bir değişim gözlemlenmemiştir. Venüs’ün yüzey sıcaklığının çok yüksek ve dönme hızının çok yavaş olması nedeniyle gezegenin atmosferindeki hava dolaşımının, tropiklerde yükselen hava kütlelerinin ağır ağır kutuplara doğru göçüyor ve burada tekrar alçalıyor biçiminde olmasını gerektirir. Bu son derece basit dolaşım düzeni, çevresinde hızla dönmekte olan Yer’de hiçbir biçimde geçerli olamazdı. Ama gene de Venüs atmosferinde, özellikle kutup bölgelerinde, yoğun dalga düzenleri biçiminde gelişen bazı düzensizliklere rastlanır. Ayrıca, atmosferin dönme hızı, yüzeyden üst atmosfere doğru çıkıldıkça artar. Bunun sonucunda bulutlardaki bazı fiziksel özellikler, ekvator hattı boyunca her dört günde bir gezegenin çevresinde dolanır. Bu özellikler arasında Yer’den en belirgin gözlemleneni, yan yatmış dev bir “Y” harfine benzeyen, gezegen ölçeğindeki dalga kombinasyonudur. Kutupların üzerinden geçen bir yörüngede dolanan bir uzay aracı, kuzey kutbunu bulut tavanı düzeyinde çevreleyen çok soğuk bir halka yapısı ve bunun içinde dönen iki ayrı sıcak yapı saptamıştır.

Yorum yazın