Uydu Haberleşmesi Nedir

Uydu Haberleşmesi Nedir
uydu haberleşmesi, Yeryüzündeki noktalar arasında iletişim bağlantısı kurulmasında Yer yörüngesinde dolanan yapay uydulardan yararlanılması.

Uydu haberleşmesi alanındaki ilk deneme, ABD hükümetinin SCORE Projesi çerçevesinde 18 Aralık 1958’de fırlattığı bir uydu ile gerçekleştirildi. İlk haberleşme uyduları arasında yer alan ve 12 Ağustos 1960’ta fırlatılan “Echo 1” plastikten yapılmış ve ince bir aluminyum katmanla kaplanmış bir balondu. Pasif (gelen sinyalleri yalnızca yansıtan, yani alıcı-verici donanımı içermeyen) bir uydu olan “Echo 1”, deneysel nitelikte olmak üzere telefon, faksimile ve veri iletişiminde kullanıldı. İlk aktif (alıcı ve verici donanımı içeren) uydu olan “Telstar 1” uydusu 10 Temmuz 1962’de yörüngeye oturtuldu ve canlı televizyon yayınlarının ve telefon konuşmalarının Atlas Okyanusunun bir yanından öbür yanına ilk kez iletilmesinde kullanıldı. İlk senkron (eşzamanlı, bir başka deyişle, konumu Yer’e göre sabit kalan) uydu olan “Syncom 2” uydusu 26 Temmuz 1963’te yörüngeye oturtuldu. 19 Ağustos 1964’te fırlatılan “Syncom 3” uydusu ise Büyük Okyanus üzerinden ilk televizyon iletişimini sağladı. İlk ticari haberleşme uydusu “Intelsat 1” (Early Bird) ise 6 Nisan 1965’te yörüngeye oturtuldu (Ayrıca bak. Echo, Intelsat, Telstar).

Uydu haberleşmesinde, sinyaller yer istasyonundaki verici aracılığıyla uyduya gönderilir. Uydudaki alıcı tarafından alınan bu sinyal, yükselticiler aracılığıyla güçlendirilir ve başka bir yer istasyonuna gönderilir. Bir haberleşme uydusunda genellikle birkaç aktarıcı bulunur. Her aktancı üst (alıcı) mikrodalga frekanslarında bir kanalda çalışan bir alıcı, alman sinyalin frekansım bir alt (verici) mikrodalga frekansına çeviren devre, çıkış gücünü yükselten bir yükselteç ve bir vericiden oluşur. Uydudaki aktarıcı sayısı uydunun iletişim sığasını belirler. Bir iletişim kanalına genellikle bir renkli televizyon sinyali ya da 1.200 tane tek yönlü telefon sinyali yerleştirilebilir.

Haberleşme uyduları roketler aracılığıyla yörüngeye yerleştirilir. Kullanım süresi boyunca uydunun yönlenimi denetim altında tutulur; uydunun konumu da Yer, Güneş ve Ay’ın kütleçekim alanlarındaki düzensizliklerden ve Güneş rüzgârı ile Güneş ışığının basıncından kaynaklanan değişmelere karşı sürekli olarak ayarlanır.

Haberleşme uydularında elektrik enerjisi güneş pilleri ile sağlanır; bazı deneme uydularında radyoaktif izotopların saldığı ısı ile çalışan termoelektrik üreteçler de kullanılmaktadır. Senkron bir uydu yıl boyunca iki 44 günlük dönemde 70 dakikaya varan süreler boyunca Yer’in gölgesine girer, bu nedenle bu uydulara bu süreler içinde enerji sağlamak üzere akümülatörler yerleştirilir. Uydudaki vericilerde mikrodalga frekanslı güç genellikle yürüyen dalgalı elektron lambaları aracılığıyla elde edilir.

Bir grup Yer istasyonu arasında iletişim sağlayan uydular grubu bir uydu haberleşme sistemi oluşturur. Uydu haberleşme sistemleri uluslararası iletişim sağlama amacıyla kurulmuş olabileceği gibi (örn. Intel-sat) yalnızca bir ülke içinde iletişim sağlamaya ya da hem uluslararası, hem de yurtiçi iletişime yönelik olabilir. Bazı sistemler gezici kullanıcılara, özellikle gemilere hizmet vermek amacıyla kurulmuştur. Askeri amaçlı ya da amatör radyocuların kullanımına ayrılmış sistemler de vardır.

On bir ülkenin dünya çapında bir iletişim sistemi oluşturmak amacıyla Ağustos 1964’te anlaşmaya varmalarıyla Intelsat doğmuş oldu. “Intelsat”, günümüzde 100’den fazla ülkenin hisse sahibi olduğu bir kuruluş durumundadır. ABD’yi Intelsat’ta 1962’de kurulmuş olan Comsat temsil etmektedir. Sistemdeki uyduların tasarımı, geliştirilmesi ve bakımı Intelsat’ın sorumluluğundadır; yer istasyonları ise bulundukları ülkenin kuruluşlarına aittir ve bu kuruluşlarca çalıştırılır. Intelsat üyesi olmayan ülkeler uydu haberleşmesi olanaklarından Comsat’a bağlı bir kuruluş olan Comsat General aracılığıyla yararlanabilirler.

Intelsat sistemi 1980’lerde 150 ülkede 400 kadar yer istasyonu içermekte, televizyon ve öteki iletişim türlerinin yanı sıra 20 bin çift yönlü telefon bağlantısı sağlamaktadır. Sovyetler’in Intersputnik kuruluşu Sov-yetler Birliği içinde ve sosyalist ülkeler arasında iletişim sağlar.

İletişimin başka yöntemlerle sağlanmasının zor olduğu koşullarda yurtiçi hizmet veren uydu haberleşme sistemlerinden yararlanılmaktadır. Örneğin Kanada’nın Te-lesat sistemi, kentsel bölgelerin yanı sıra, nüfusun çok seyrek olduğu Kuzeybatı Topraklarına hizmet götürmektedir. Endonezya’nın Palapa sistemi ülkeyi oluşturan çok sayıda ada arasında iletişim sağlamaktadır. Yurtiçi uydu haberleşme sistemleri özel iletişim amaçlan için de kullanılmaktadır. Bunlar arasında kablolu televizyon sinyallerinin dağıtımı ve ülkenin değişik bölgelerinde aynı anda baskıya giren gazete ve dergilerin sayfa kalıplarının iletilmesi sayılabilir.

Yorum yazın