Türkiye Öğretmenler Sendikası

Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS), Türkiye’de ilk öğretmen sendikası.

1961 Anayasası’nda tanımlanan kamu çalışanlarının sendika kurma hakkına dayanılarak 8 Temmuz 1965’te Ankara’da kuruldu. Genel başkanlığına öğretmen kökenli yazarlardan Fakir Baykurt getirildi. Temel amaç olarak üyelerinin ekonomik, hukuksal ve toplumsal haklarıyla çıkarlarını korumayı benimsedi. Öğretmenler arasında hızla örgütlenmesine karşın, kamu çalışanlarına yasal olarak grev ve toplu iş sözleşmesi hakkı tanınmadığı için gerçek anlamda sendikal bir kuruluş olamadı. Bununla birlikte öğretmenlerin mesleki çıkarları ile özlük haklannı savundu, öğretmenler üzerinde uygulanan baskılara, haksız atama ve sürgünlere karşı çıktı. Bu arada eğitim düzeninin kökünden değiştirilmesi gerektiğini öne sürerek bu yolda çalışmalar yaptı. 4-8 Eylül 1968’te Ankara’da düzenlediği Devrimci Eğitim Şûrası’na öğretmenlerin yanı sıra yazarlar, bilim adamlan. üniversite öğretim üyeleri katıldı. Şûra sonunda alınan kararlarda “eğitimin ulusal olmaktan çıktığı, bu nedenle toplumu yeni amaçlara ulaştırmak için bir eğitim devriminin gerçekleşmesi” gerektiği vurgulandı.

Kurulduğu günden başlayarak öğretmen örgütlerinin tek çatı altında bir araya gelmesi gerektiğini savunan TÖS, eski bir öğretmen kuruluşu olan Türkiye Öğretmen Dernekleri Milli Federasyonu’nun (TÖDMF) kendisini feshederek sendikaya katılması yolunda çalıştı. Ama bu konuda öğretmenler arasında çıkan tartışmalar birleşmeyi bir süre geciktirdi. İki kuruluşun birleşme kurultayı Temmuz 1969’da Kayseri’de yapıldı. Kurultay başladıktan sonra kentin çeşitli yerlerinde halkı öğretmenlere karşı kışkırtan provokasyonlar oldu. Bir cami ile birkaç demeğe bomba kondu. Ertesi gün kurultayın yapıldığı Alemdar Sineması’nı saran saldırganlar binayı ateşe verdiler. Ardından öğretmenlerin kaldığı otelleri bastılar. Ankara’ya geçerek kurultay çalışmalarını orada tamamlayan delegeler, TÖDMF’nin TÖŞ’e katılmasını onayladılar.

TÖS’ün düzenlediği en önemli eylemlerden biri de Aralık 1969’daki “öğretmen boykotu”ydu. Öğretmenlerin büyük çoğunluğu bu eyleme katıldı. Boykot eylemine katılan öğretmenlerin yarısından çoğu idari kovuşturmaya uğradı. Bir bölümü açığa alındı, bir bölümüne de kıdem indirimi, maaş kesimi gibi cezalar verildi.

İzlediği politika nedeniyle siyasal iktidarın çeşitli engellemeleriyle karşılaşan TÖS’ün çalışmalan 12 Mart Muhtırası’ndan (1971) sonra durduruldu. Anayasanın ilgili maddesinin değiştirilmesiyle birlikte tasfiye edilen sendikanın yöneticileri tutuklandı ve Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 141. ve 142. maddelerini ihlal ettikleri gerekçesiyle hak-lannda dava açıldı. Yargılama sırasında kabul edilen 1803 sayılı Af Yasası’ndan sonra da süren dava 1976’da beraatle sonuçlandı.

Yorum yazın