Tunç Nedir

Tunç Nedir

tunç, bronz olarak da bilinir, bakır ve kalaydan oluşan, tarihsel öneme sahip alaşım. Tunç, daha İÖ 3000’de hazırlanmıştı, ama sanat yapıtlarında kullanımı çok daha sonraları yaygınlaştı. Homeros İlyada adlı yapıtında, Eski Yunan ateş tanrısı Hephais-tos’un Akhilleus’a zırh yapmak için nasıl bakır, kalay, gümüş ve altını fırınına attığını anlatır. Bakır ve kalayın oranları büyük ölçüde değişiyordu; günümüze kalan tunç eşyalardaki bakır oranının yüzde 67-95 arasında olduğu saptanmıştır. Ama ortaçağda belirli özelliklere sahip tunçlar üretmek için çeşitli alaşım oranları denenmeye başlamıştır. 11. yüzyıldan kalma bir Yunan el yazmasında top dökümünde 8 bölüm bakıra 1 bölüm kalaydan oluşan tunçların kullanıldığı yazılıdır.

Tunç bakırdan daha serttir, daha kolay erir ve daha kolay kalıba dökülür. Bazı alaşımları demirden de serttir ve bunlar silah namlusu ve makine yataklarının yapımında kullanılır. Aletlerde ve silahlarda tuncun yerini demirin almasının başlıca nedeni, demirin bakır ve kalaya oranla çok daha kolay ve bol bulunmasıdır.

Çan ve zil yapımında kullanılan çan alaşımı, yüksek kalay oranlı (1/4-1/7 bölüm) bir tunç türüdür. Heykel yapımında kullanılan tunçlarda kalay oram 1/10 bölüme kadar inebilir, kimi zaman da ek olarak çinko ve kurşun karışımları eklenir. Çinko tuncun sertliğini artırır; yatak metallerinin yapımında çoğunlukla katkı maddesi olarak kullanılır. Az miktarlarda eklenen fosfor da tuncun niteliğini ve sertliğini artırır; fosfor tuncu külçede yüzde 1-2 oranında fosfor içerebilir, döküm sonrasında ise bu oran çok azalır. Fosfor tuncu, pompaların dalma pistonlarının, vanaların ve burçların yapımında kullanılır. Makine parçalarının yapımında sıkça kullanılan bir başka tunç türü de önemli miktarlarda çinko ve manganez içeren, buna karşılık çok az kalay içeren ya da hiç içermeyen manganez tuncudur.

Silah ve makine parçalarının yanı sıra tunçtan metal para yapımında da yararlanılır. Aynca bak. Babbitt metali, top tuncu.

Etiketler: , , , , ,

Yorum yazın