Tramvay Nedir

tramvay, yola döşeli raylar üstünde hareket eden kent içi ulaşım aracı taşıt. Genellikle tek, bazen birden fazla vagonludur; hareket çoğunlukla bir elektrik motoruyla sağlanır.

İlk tramvaylar atla çekiliyor ya da pahalı ve verimsiz akümülatörlerle çalıştınlıyordu.
1834’te Vermont’taki Brandon’da demircilik yapan Thomas Davenport küçük bir aküyle çalışan bir elektrik motoru yaptı ve bunu ray üstünde giden küçük bir vagonu işletmek için kullandı. 1860’ta ABD’li G. F. Train Londra’da üç, Birkenhead’de bir tramvay hattını işletmeye açtı.

1862’de Salford’da, 1865’te Liverpool’da tramvay sistemi kuruldu. Dinamonun (jeneratör) icadı, üretilen elektrik gücünün bir

havai hat aracılığıyla tramvaylara iletilmesini sağladı ve bu yöntem İngiltere, Avrupa ve ABD’de hızla yayıldı.

Andrew Hallidie’nin buluşu olan kablolu tramvay 1873’te San Francisco’da, Sacramento ve Clay caddelerinde kullanılmaya başladı. Bu tramvaylan raylar arasında bir kanal içinde uzanan ve cer merkezindeki buhar tahrikli şafta bağlı bir sonsuz kablo çekiyordu. Bu sistem dik yokuşlar için kullanışlıydı ve San Francisco ve Seattle’da çok kullanıldı. Kablolu tramvay ilk elektrikli tramvaylara göre kalkış ve duruşlarda daha yumuşak, sarsıntısız işliyordu, ama hızı hep aynıydı, hiç değiştirilemiyordu. Kablonun kilitlenmesi ya da kopması durumunda bütün tramvaylar yolda kalıyordu. 1900’de kablolu hatlann çoğu elektrikli hatlara çevrilmeye başladı.

1890’larda ve 1900’lerin ilk yirmi yılında Avrupa ve ABD’de atlı tramvay hatlarının yerini elektrikli hatlar aldı. Gene bu yıllarda Asya, Afrika ve Güney Amerika’nın büyük kentlerinde elektrikli tramvay kullanılmaya başladı. İngiltere’deki tramvaylar iki katlıydı. Avrupa tramvaylarının havai hattan güç almak için yay ya da boynuz denen kıvnk bir çubuğu ya da pantograf denen ayarlanabilir bir düzeneği vardı. ABD’deyse yalnızca tek boynuzlu tramvaylar kullanılıyordu. İngiltere’de zaman zaman havai hat yerine bir yeraltı boru sistemi de kullanıldı.

I. Dünya Savaşı sırasında tramvay şirketleri mali güçlüklerle karşılaştılar. ABD’de 1930’larda tramvayın yerini otomobil ve otobüs almaya başladı; bu değişim 1940’larda ve 1950’lerde hızlandı. İngiltere’de otobüsün tramvayın yerini alması 1930’larda iki katlı otobüslerin geliştirilmesiyle hızlandı; 1950’lerin başlarında Londra’da tramvay kalktı. Paris’te son tramvay hattı 1930’larda kapandı.

Türkiye’de ilk kez İstanbul’da, 1871’de işlemeye başlayan atlı tramvay 1909’da elektrikli hale getirildi. Kent nüfusunun ve araç sayısının artması sonucunda, trafik sıkışıklığına yol açtığı savıyla 1961’de Avrupa, 1966’da da Anadolu yakasında işletmeden kaldırıldı. 1990’da Beyoğlu’nda Tünel-Taksim arasında yeniden tramvay çalıştırılması için ray döşenmesine başlandı. Türkiye’de İstanbul’dan başka İzmir’de de tramvay çalıştmlmıştı.

1980’Ierin ortalannda ise, özellikle Orta Avrupa, Doğu Avrupa ve Sovyetler Birli-ği’nde çalışan yüzlerce önemli tramvay şebekesi bulunuyordu. Bu şebekeler genellikle belediyelerce işletilmekte ve özel otobüs işletmelerinin rekabetine izin verilmemektedir. 1980’lerde bazı kentlerde hafif metro uygulamasına geçilmiştir. Bu modern elektrikli tramvay sisteminde raylann döşenmesi havai ya da yeraltı metro sistemlerinde olduğundan daha ucuzdur.

Etiketler: , , , , ,

Yorum yazın