Tarikat Nedir

Tarikat Nedir

tarikat (Arapçada “yol”), tasavvufta Tanrı’nın doğrudan bilgisine götürdüğüne inanılan manevi yol.

9. ve 10. yüzyıllarda tarikat adı tek tek her mutasavvıfın izlediği manevi yolu adlandırmak için kullanılıyordu. Mutasavvıfların şeyh adı verilen rehberlerin çevresinde toplanmaya başladığı 12. yüzyıldan başlayarak, önce şeyhlerin müritleri için koyduğu ibadet ve yaşam kurallarını belirten tarikat adı zamanla bir şeyhin önderliğinde yaşamını ve ibadetini belirli kurallara göre düzenleyen müritler topluluğuyla özdeşleşti.

Tarikat örgütlenmesinin merkezinde bulunan şeyh, tarikatın kurucusu (pir) değilse, onun ya da onu izleyen şeyhlerin halifesidir.

Her şeyhin Hz. Muhammed’e uzanan ruhani bir silsilesi vardır. Silsile Hz. Muham-med’e Hz. Ali yoluyla ulaşıyorsa tarikat Alevi, Hz. Ebubekir yoluyla ulaşıyorsa Bekri sıfatını alır.

Tarikat etkinliği tekke, zaviye, dergâh, hankâh gibi adlarla anılan yerlerde yürütülür. Her tarikatın merkez tekkesi, tarikat pirinin bulunduğu ya da yattığı yerdir. Tarikata girmek isteyen talibler(*) biat ve inabe adı verilen bir törenle şeyh tarafından kabul edilir. Bundan sonra mürit(*) olarak tarikatın gelenek ve yöntemlerine göre eğitimden geçirilir. Tarikat eğitimini tamamlayan mürit şeyhin halifesi olma ve onun adına tarikat etkinliğini sürdürme hakkı kazanır. Tarikatların gelenek ve yöntemlerine adab ve erkân adı verilir. Tarikatlarda eğitimin başlıca yöntemi çile ve zikirdir. Temelde aynı olmakla birlikte çile ve zikir tarikatlara göre biçimsel ayrımlar taşır. Her tarikatın taç, hırka, kemer benzeri giysileri de kendine özgüdür.

Bazı bilginler tarikatları düşünce sistemleri açısından hak (İslam kurallarına uygun, ba-şer’) ve batıl (İslam kurallarının dışına çıkmış, bi-şer’) olmak üzere ikiye ayırır. Tarikatlar ayrıca izledikleri yöntemlere göre üç sınıfta ele alınır: Birinci sınıf tarik-i ahyar (hayırlılar yolu), zühd, ibadet ve iyi davranış üzerine kuruludur. İkinci sınıf tarik-i ebrar (iyiler yolu), benliği çileyle arıtma ve perhiz yoludur. Üçüncüsü tarik-i şuttar (şakraklar yolu) zikir yerine cezbe ve vecd ile Tanrı ya ulaşmaya çalışanların yoludur. Tarikatlar zikir biçimlerine göre de kıyami (zikirlerini daha çok ayakta yapan), kuudi (zikirlerini daha çok oturarak yapan), hafi (zikirlerini sessiz yapan) ve cehri (zikirlerini açıktan, sesli yapan) tarikatlar olmak üzere dörde ayrılırlar.

Yorum yazın