Sütleğen Nedir

Sütleğen Nedir

sütleğen (Euphorbia), sütleğengiller (Euphorbiaceae) familyasından, 1.600’ü aşkın biryıllık ya da çokyıllık türü içeren geniş bitki cinsi. Türkiye’de de yabani olarak yetişen 80 kadar türü vardır. Adını, içerdiği beyaz renkli sütsü özsudan alan bu cinsin üyelerinden bazıları süs ve ilaç kaynağı olarak değerlidir. Örneğin E. lathyris, E. amygdaloides ve E. peplis gibi bazı sütleğen türlerinin sütü ya da tohum yağı müshil olarak kullanılmış, ama çok tahriş edici olduğundan kullanımından vazgeçilmiştir. Afrika ve Hindistan’ın kurak kesimlerinde yetişen ve kaktüslere benzeyen bazı türleri öbürleri gibi süt içermez. Kimi türleri ise ağaç ya da çalı boyutunda bitkilerdir. Sütle-ğenlerin tek eşeyli çiçekleri vardır. Öbür pek çok bitkinin tersine oldukça basit bir yapıya indirgenmiş olan bu çiçekler, ortada tek bir dişi çiçeğin, çevresinde ise çok sayıda erkek çiçeğin yer aldığı “siatyum” denen beş loplu çanaksı yapıların içinde bulunur. Her siatyum salgı bezi içerir.

Kaktüs tipindeki sütleğenler arasında yer alan E. candelabrum ve E. nyikae, her ikisi de Doğu Afrika kökenli olan, yaklaşık 15 m yüksekliğinde etli yapraklı ve dikenli ağaçlardır. Ortalama 6 m’ye değin boylanabilen dikenli ve çalımsı yapıdaki E. grandicornis ve E. lactea’nın anayurdu Doğu Hint Adalarıdır; ılıman iklimli yerlerde çit bitkisi olarak yetiştirilirler.

Etli, ama dikensiz ve sık dallı türler arasında ise başlıca Hindistan kökenli, yaklaşık 6 m yüksekliğindeki E. tirucalli sayılabilir. Meksika’da yetişen E. antisyphilitica buna çok benzer bir türdür; ama dallanmamış, grimsi yeşil renkli ve genellikle boğumlu, 1 m yüksekliğinde bir gövdeye sahiptir. Gövdenin yüzeyinde toplanan mumsu katmandan cila, şamdan mumu, yağlayıcı ve su geçirmez kâğıt yapımında kullanılan bir mum çıkarılır.

Süs bitkisi olarak yetiştirilen başlıca sütleğen türlerinden biri çölminesidir (E. milii). Bu odunsu gövdeli ve dikenli türün anayurdu Madagaskar’dır. Gene çok yaygın bir süs türü ise, Meksika ve Guatemala kökenli olan ve dünyanın birçok yerinde yetiştirilen atatürkçiçeğidir (E. pulcherrima). Meksika’ da yetişen E. fulgens, atatürkçiçeğininki gibi kızıl renkli brakteleri olan ve saksılarda ya da bahçede yetiştirilen 90 cm uzunlukta bir çalıdır. Kuzey Amerika’nın batı kesiminin yerlisi olan saatçiçeği (E. marginata) ve kırmızı lekeli yeşil brakteleriyle dikkati çeken E. heterophylla ise biryıllık süs bitkileridir.

Fıçıotu ve burçalak gibi adlarla anılan E. apios ile sarı sütleğen ya da seherotu (E. helioscopia) Türkiye’de yaygın otsu türlerdir. Bunlardan İkincisinin sütü Anadolu’ nun bazı yörelerinde müshil olarak kullanılır. E. biglandulosa’nın çiçeklerinden ise yünleri sarıya boyamakta yararlanılır.

Sütleğenler bazı sınıflandırma sistemlerine göre tek bir cins olarak değil, Poinsettia, Tithymalus, Tithymalopsis ve Dich-

rophyllum gibi dört ayrı cinste toplanır.

Yorum yazın