Südetler

SÜDETLER, coğrafî ve tarihî terim. Coğrafya’da Bohemya dörtgeninin Karkonosze’-ler veya Dev dağlarıyle Moravya kapısı arasındaki kısmını ifade eder. Bu terimi özellikle polonyalı coğrafyacılar kullanır. Tarihî anlamda bu terimi, Bohemya Almanları kendilerini Çekoslovakya’da oturan öbür halklardan ayırmak için kullandılar.

• Tarih. Bohemya sınırında almanca konuşan Südetler, 1919’da Almanya’ya katılmak istediler ama istekleri gerçekleşmedi. Hitler’in desteğiyle isteklerini yenilediler ve 1933’te Henlein tarafından kurulan Alman Südetler partisi, mayıs 1935 seçimlerinde başarı kazanınca, programı Henlein tarafından «Karlovy Vary»nin 8 noktasında belirtilen bir federal devlet kurulmasını istedi ve mayıs 1938 belediye seçimlerinden (alman oylarının yüzde 70’i) sonra, Hitler tarafından desteklendi. Fransa ve İngiltere’nin baskısına rağmen Prag, muhtariyeti vermeyi reddetti (21 mayıs) ve kısmî seferberlik ilân etti; bunu bahane eden Hitler, askerî bir harekât hazırladı. 1925 Fransız-çek askerî paktı ve 1935 Prag-Moskova-Paris karşılıklı yardım antlaşması dolayısıyle durum gergindi; bu yüzden İngiliz başbakanı Chamberlain, Fransa ara-cılığıyle Çekler ve Südetler arasında bir görüşme yapılmasını kabul ettirdi, bu işle de lor d Runcinam görevlendirildi (ağustos 1938). Prag hükümet başkanı Hodza ile Henlein arasındaki görüşmeler yarıda kaldı (14 eylül) ve Südetler Reich’a katılmak istediler. Chamberlain, Berchtesgaden’e giderek Hitler ile buluştu ve Almanların yüzde 50’den çok olduğu bölgelerin Almanya’ya bağlanmasını destekleyeceğini bildirdi (15 eylül). Paris ve Londra bu konuda Prag’a tekliflerde bulundular. Hodza kendini temize çıkarmak için, Fransa’nın savaş anında müdahale etmeyeceğini bildirmesini sağladıktan sonra boyun eğdi (21 eylül) ve istifa etti. Godesberg’de yeniden Hitler ile buluşan (22-24 eylül) Chamberlain, Hitler’in daha geniş ve çek sınırlarını aşan toprak isteğiyle karşılaştı. Prag genel seferberlik ilân etti ve 26 eylülde Hitler, 28 eylüle kadar mühlet tanıyan bir ültimatom verdi. İngiltere Fransa’yı destekleyeceğini bildirdiğinden savaş tehlikesi başgöstermişti; ama Chamberlain Roma’da Ciano’ya baskı yaparak Musso-lini’yi Münih konferansına (29-30 eylül) katılmağa razı etti. Hitler’in istekleri bir plebisit yapılması şartıyle kabul edildi; ama 1 ekimde Almanya harekete geçti ve Çekoslovakya’dan 3 milyon kişinin oturduğu 300 000 km2 toprak ilhak etti. Çekoslovakya 1945’te Sâdetler bölgesini geri aldığı zaman, burada ancak 300 000 alman kalmıştı (1955’te 165 000 südet).

Yorum yazın