Sosyal psikoloji

 Sosyal psikoloji nedir

Sosyal psikoloji hakkında genel bilgi. Sosyal psikoloji, deneysel psikoloji ile psikofizyolojinin üstünde durmadığı sosyal etkenler ve şartlar üstünde durur. Meselâ, bu iki bilim dalı, algıyı incelerken, algılanan nesnenin fizik niteliklerinden (psikofizik) ve algılayan öznenin fizyolojik özelliklerinden (psikofizyo-loji) doğacak sonuçlan açıklamağa çalışır, özenin bir okul çocuğu veya bir yetişkin, bir zengin veya yoksul, bir avrupalı veya malenezyalı olması bu bilim dallaran ilgilendirmez. Nitekim, bir çocuğun herhangi bir madenî parayı, bu paraya eşit boyuttaki bir mukavva parçasından daha büyük gördüğünü; bu değerlendirmenin ve yanılmanın zenginlere oranla yoksullarda daha kuvvetli olduğunu ve bizim, birbirine benzediğinden emin olduğumuz iki kardeş arasında Malenezyalıların hiç bir benzerlik bulmadıklannı sosyal psikologlar ortaya koymuştur.

• Psikolojik fonksiyonların sosyal psikolojisi. Demek ki, sosyal psikoloji, başlıca psikolojik fonksiyonların (duygunluk, algı, hafıza, zekâ) incelenmesinde, özellikle sosyal etkenler üstünde durarak psikolojinin yanında yer alır. Sosyal psikolojiye göre, heyecanlar ile, algı ile, hafıza ile ve zekâ ile ilintili çeşitli davranışlar, öznelerin sosyolojik özelliklerine, tutumlarına, tesadüfen içinde bulundukları sosyal duruma ve üyesi oldukları toplumun genel kültürüne bağlıdır.

• Fert ve kültür arasındaki ilişkiler. Bundan ötürü, sosyal psikoloji, fert ile kültürü arasındaki ilişkilere özellikle dikkat eder. Çevreye düşen pay meselesi günümüzde bir yana bırakılmıştır. Çünkü, etkilerini incelemek için bu iki unsuru birbirinden tamamen ayırmak, artık imkânsızdır. Buna karşılık, kültürleşmenin özü ve süreçlerini, yani bir çocuğun o toplumun anladığı anlamda bir adam olmasını bugün çok daha iyi tanıyabiliyoruz. Bundan ötürü, günümüzde farklı kültürlerdeki sayısız sosyal yetişme çeşitleri ilgi çekici bir inceleme konusudur.

• Kişilik. Etnologlarla birlikte çalışan sosyal psikologlar, ahlâkçılara ve hukuk-çulara, evrensel ve doğrudan doğruya verilmiş bir gerçek gibi görünen kişi kavramının her yerde aynı öze ve biçime sahip olmadığını da fark ettiler. Bazı ülkelerde bu kavram ya hiç yoktur ya da belirsizdir. Durum ne olursa olsu:, kendinin bilinci kadar önemli bir psikolojik olayın ister bedenle ilgili bilinç ister medenî ve ahlâkî bilinç şekline bürünsün, sosyal şartlara bağlı olduğu besbellidir, özellikle, bir kimsenin kendi hakkındaki bilincinin, bu ferdin toplum içindeki yeri ve rolü tarafından et-kılendiği de apaçıktır.

• Kişilerin karşılıklı etkisi. Ama kişiler tek başlarına değillerdir; karşılıklı olarak etkileşme içindedirler. Birbirlerini algılarlar, birbirleriyle ilişkiye girerler, bildirişimde bulunurlar. Bu karşılıklı etkiler de sosyal bakımdan belirlenmiş ve düzenlenmiştir. Bunlar, toplumlara göre farklı biçimler alır. Aynı kültür içinde bu karşılıklı etkilerin kurumlaşmış biçimlerini de incelemek gerekir. Meselâ dili, sadece bir kelime hâzinesi ve sentaks olarak değil birçok fonksiyonu yerine getiren bir davranışlar aracı olarak incelemek doğru olur. Genellikle, küçük boyutlu gruplarda karşılıklı etkinin çeşitli yanlarını inceleyen sayısız deneysel araştırma yapılmıştır.

• Kolektif davranışlar. Son yıllara kadar, kalabalık içindeki davranışların kendine has bir özü olduğu düşünülüyordu. «Yığın psikolojisine göre, kalabalık içindeki kimseler ferdiyetlerini kaybediyorlar, zekâ bakımından geriliyorlar ve heyecanlarına hâkim olamıyorlardı. Kolektif şiddet ve coşkunluk hareketlerinin nesnel olarak gözlemlenmesi, bu teorileri doğrulamıştır. Nitekim korkunç olaylar karşısında gösterilen davranışlar da (meselâ paniğe kapılma sanıldığı kadar sık rastlanan bir durum değildir), bu teorilere aykırı düşer. Sosyal psikolojinin alanı, moda, söylenti, kamuoyu gibi kütle olaylarını kapsayacak şekilde genişlemektedir.

• . Sosyal psikolojinin metotları. Sosyal psikoloji, kendine has teknikleri olan bir insan bilimidir. Bunların en tanınmışı kamuoyu sondajlarıdır. Ama bunun yanı sıra, tutum ölçekleri ve muhteva çözümlemesi gibi teknikler de vardır. Sosyal psikoloji, çoğunlukla sayılarla ifade edilen verileri incelemek zorundadır. Bundan ötürü, mekanografik sayım araçlarına veya elektronik hesap makinelerine başvurur. Matematiğin ve özellikle matris hesabının sosyal psikolojideki önemi gittikçe artmaktadır. Ama bunun, temel unsurlar olan psikolojik gözlem ve etnoloji tekniklerine zararı dokunduğu söylenemez.

• Uygulamalı sosyal psikoloji. İnsan davranışlarına çerçeve ödevi gören sosyal şartları daha da özel ve kesin bir biçimde ortaya koyan sosyal psikoloji, uygulamalı sosyal psikolojiye dönüşmektedir. Daha şimdiden, siyasî hayatın, sanayinin, İktisadî hayatın, sağlık ve hastalığın, giyimin, yaşların sosyal psikolojisi alanında çalışmalar yapılmıştır. Sosyal psikolojinin bu uzmanlaşmış kolları, eldeki bilgilerin sadece «uygulanmasından» ibaret değildir. Bu bilim dalları, pratik gerçeğin ortaya koyduğu meseleleri çözmek için yepyeni bir anlayışla yapılan araştırmalardan doğmaktadır. Bu somut özelliğinden ötürü, sosyal psikoloji, teorik açıdan çok ilgi çekici olmakla birlikte, bundan böyle, insan topluluğunun daha iyi işlemesinde büvük bir rol oynayacağa benzemektedir

Etiketler: , ,

Yorum yazın