Soru nedir

SORU i. (esk. türk. joruj’dan). Bir şey öğrenmek için birine yöneltilen ve karşılık gerektiren söz veya yazı: Bu sorulara cevap vermek zordur (N. Ataç). Nuh Bey bu sorudan hiç bir şey anlamamış, sahiden şaşmıştı (Kemal Tahir) Fakat bu soruyu hiç bir zaman anlamadım (Ş.S. Aydemir). || Bir öğrenciye, bilmesi gereken şeyleri bilip bilmediğini anlamak için sınavda yöneltilen ve karşılık gerektiren söz veya yazı. Esk. Sual.

— Dilbil. Soru eki, soru kavramı veren ek. (Türkçede soru eki -mı, -mi, -mu, -mi dür.): Güzel mi? Doğru mu? || Soru cümlesi, herhangi bir unsuru soru anlamı taşıyan cümle: Saat kaç? Ahmet döndü mü? Nereden geliyorsunuz? || Soru işareti, soru anlamı veren cümle veya kelimeden sonra konulan imlâ işareti (?). [Söz arasında, söylenilen sözün şüpheli görüldüğünü, ne demek istendiğinin anlaşılmadığını göstermek için de parantez içinde soru işareti konulabilir. Bir de beğenilmeyen, şaşılan, ne demek istenildiği sorulan yerlerde, bu duyguların aşırılığını göstermek üzere birkaç soru (???) veya ünlem (!!!) işareti veya hem soru hem ünlem işareti (?!) konulduğu da olur.] I| Soru sıfatı. Bk. SIFAT. || Soru zamiri. Bk. ZAMİR. || Soru zarfı. Bk. ZARF.

— Din. Soru günü, mahşer.

— Havc. Soru cevap düzeni, önceden kararlaştırılan bir koda göre, radann pa-naromik ekranında görülen bir uçak veya bir geminin dost veya düşman olduğunu belirlemeğe yarayan tertibat. (Bir dost söz konusu olunca, sorucu radar otomatik olarak dostun cevap verici radarını harekete geçirmekte ve böylece hemen anında tanıma mümkün olabilmektedir.)

— Huk. Belirli bir husus hakkında, T.B.M. M. üyeleri tarafından bilgi istenmesi. (Bk. ANSiKL.) || Sözlü soru, yasama meclislerinde, cevabının sözlü olarak verilmesi istenerek sorulan soru. (Soru aslında yazılı önergeyle sorulur. Cevabın yazılı mı, sözlü mü olmasının istendiği önergede belirtilir.)

— Psikol. Çok seçmeli sorular, bir sorular listesinden ve buna bağlı bir cevaplar listesinden meydana gelen araştırma metodu; bunda cevaplardan biri doğrudur ve denekten bu doğru cevabı göstermesi istenir Bk. ANSİKL.

— Sosyal psikol. Bir sual varakasındaki istemlerin sorma biçimi. (Bk. ANSİKL.) || Soru dizini, psikometride, kişiliği araştırma tekniklerinden biri. (Bk. ANSİKL.) || Soru diziniyle mülâkat, standartlaştırılmış birtakım sorular dizisi yardımıyle yapılan mülâkat. (Bu çeşit mülâkata tabi tutulan kişi, sorulara ancak önceden hazırlanmış bulunan ve sayısı sınırlı olan cevaplar vermekle yetinmek zorundadır.)

— ANSİKL. Huk. Soru, T.B.M.M.’nin hükümeti denetleme görevinin araçlarından biridir. Bütün T.B.M.M. üyeleri soru yetkisine sahiptir. Soru yazılı şekilde olur. Ancak cevabın yazılı veya sözlü olması mümkündür. Milletvekili veya senatörlerin soru yöneltebileceği kimseler, başbakan, bakanlar ve meclislerin başkanlık divanlarındaki yetkililerdir. Anayasa, parlamenter sistemin bir gereği olarak, soru konusunda bir sınırlama yapmamıştır. Yalnız yargı mercilerinin bağımsızlığı bakımından tehlikeler doğurabilir endişesiyle görülmekte olan bir dava hakkında yasama meclislerinde yargı yetkisinin kullanılmasıyle ilgili soru yöneltilemeyeceği, görüşme yapılamayacağı veya herhangi bir beyanda bulunu-lamayacağı ifade edilmiştir.

— Psikol. Çok seçmeli sorular. Binet ve Simon’un psikolojik testlerinden ilham a-lmarak düzenlenen bu araştırma metodu.

A.B.D.’de uzun zamandır kullanılmaktadır; 1960’tan beri de Fransa’da Millî Eğitim bakanlığının Tıp dairesi kararıyle tıp fakültelerinde ve okullarında uygulanmaktadır, öğrenci sayısının gittikçe artması, öte yandan hastahane hekimliğine girme sırasının kaldırılması ve bunun yerine, tıp öğreniminin yıllarında alınan sınav notlarına göre öğrenci seçilmesi, denemelerin çabuk, tektip ve nesnel bir değerlendirmeye tutulmasına imkân veren böyle bir metodun kabulünü gerekli kılıyordu.

öğrencilere hem numaralanmış sorular listesi ve ayrıca harflerle belirtilmiş bir mümkün cevaplar listesi, hem de soruların sayılarla ve çeşitli mümkün cevapların uyarlı harf için ayrılmış olan hanelerle gösterildiği bir cevaplar listesi verilir. Her soru için, doğru olan tek bir cevap vardır, öğrenci, bunu, cevabı temsil eden haneyi i-şaretlemek yoluyle belirtecektir. Çoğu zaman, okutulan bir konunun programının a-na hatlarını araştırmak üzere çeşitli tipten altmış soru düzenlenir. Deneme süresi bir saat olarak belirlenmiştir. Ortalama olarak adayın seçmesi için soru başına beş cevap sunulur: Bu sayı, tesadüfün payını en aza indirgemeğe yeterlidir. Cevap listelerinin mekanografik değerlendirilmesi süratlidir: hata yüzdesi de, sonuçların çift kontrolünden sonra, en aza inmiş bulunur. Notların ortalama ve eleyici niteliği, tesadüfün payını yüzde 20 oranında hesaba katmaktadır. Meselâ Fransa’da 60 soruluk bir deneme için, ortalama notu tutturabilmek üzere, çoğu zaman, 36 doğru cevap istenir. Kabul edilen adayların yüzdesi, böylece geleneksel sınavlarda gözlemlenen yüzdeye aşağı yukarı aynı düşmektedir. Denemeye tabi tutulan öğrencilerin hepsine sorulan sorular aynı olduğu için, cevap tarzının kopya çekmeyi kolaylaştırdığı göz önüne alınarak, her türlü hilenin önüne geçmek için, soru numaralarının yer değiştirdiği birkaç sual listesi tipi kullanmak çaresine baş vurulmuştur. Seçmeli soru u-sulüne dayanan araştırma metodu, istedikleri takdirde geleneksel sınav usullerini kullanabilen öğreticilere, asla empoze e-dilmemektedir. Oysa öğreticilerin çoğu, yeni metodu iyi karşılamışlardı; metodu reddedenlerin bazıları, seçmeli soru usulünün bazı sakıncalarını ileri sürmüşlerdir. Bunların başında, adayların zekâ ve sentez kabiliyetlerinin lâyıkıyle anlaşılmasını zorlaştırmak sakıncası gelir.

— Sosyal psikol. Soru listesi, göz önünde tutulan amaca göre üç çeşit sosyal soru kapsayabilir:
1. kapalı sorular. Bu sorularda, cevap tipleri önceden belirlenmiştir. Denek, bunlar arasında mutlaka bir seçme yapmak durumundadır. Meselâ, kahveyi tane halinde (çekilmemiş) yoksa toz halinde mi (çekilmiş) satın alırsınız. Cevaplar şunlardır: a) tane halinde; b) toz halinde; c) her iki tarzda; d) cevapsız. Bu soru tipinin üstünlüğü basitliğindedir, özellikle nesnelerin belirlenmesi ve ankete tabi tutulan direkler arasındaki sınıflama ile ilgili bütün problemler konusunda bu basitlik söz konusudur. Böylece, soruya tabi tutulan kişileri «elemek» veya «süzmek» mümkün olur. Asıl amaç, her biri arkasındakini gerektiren sorulardan kurulan bir seriyi ce-caplandırmak hususunda, bu kişilerin gerekli niteliklere sahip olup olmadıklarını ortaya çıkarmaktır;

2. açık sorular. Bunlar, hemen hazır cevapları öngörmeyen sorulardır. Meselâ e-ğer serbestçe seçebilseydiniz, en büyük oğlunuz için hangi mesleği seçerdiniz? Hangi nedenlerle? Bu tip soruların üstünlüğü, en nazik konular da dahil olduğu halde, hemen bütün konuları ele almak imkânıdır. (Bununla beraber zorluk, asıl soruyu sormak tarzındadır.) Sakıncaları ise, şunlardır: soruya tabi tutulan tarafından yapılabilecek yorum hataları ve yanılma açısı. Ayrıca, mekanografinin hemen hemen kullanılmaması yüzünden, test dökümü zordur;

3. önceden kurulu sorular. Bu sorular yukarıdaki iki soru tipinden bazı yönler almıştır. Yani hem teklif edilen cevaplar serisi vardır, hem de başka cevapların araya girmesi ihtimali söz konusudur. Meselâ, evinizin işlerini kim yapar? Cevaplar: a) kendim yaparım; b) büyük kızımın yardı-mıyle yaparım; c) büyük kızım herşeyi kendi üzerine alır; d) hizmetçi yapar; e) başka imkânlar; bu imkânları lütfen açıklayın; f) cevapsız.

Bu metodun üstünlükleri şunlardır, önce, buradaki cevap seçme imkânı, kapalı soru-lardakine oranla daha büyüktür. Fazla o-larak, burada, açık sorulara oranla, meka-nografiyi kullanmak çok daha mümkündür. Ancak sakıncaları da eksik değildir. Meselâ, önceden kurulu soru, ankete tabi tutulan deneğin cevap verme hususunda duyabileceği bir üşenmeyi pekiştirebilir. Bu takdirde cevabın samimî olmadığından şüphe edilebilir.

• Soru dizini, psikometride, bir kişilik a-raştırması tekniğidir, buna göre bir kimseye önceden titizlikle hazırlanmış ve ampirik yoldan veya faktör analiziyle düzen-leştirilip geçerli kılınmış bir dizi soru yöneltilir. Bu sorular sayesinde, kişiliğin bir veya birçok özelliği ortaya çıkarılır. Tek özelliği ortaya çıkaran soru dizinine bir evreli (unifazik), birçok özelliği belirtenlere ise çok evreli (mültifazik) denir. Bu sonuncu dizinin düzenlenmesi için, sorular, birtakım ölçekler halinde gruplaştırılır. Bunların herbiri, tek özelliğe karşılıktır. Bu tür soru dizininin başlıca örnekleri şunlardır: M.M.P.l. (Minnesoto Multip-hasic Personality Inventory), Guilford soru dizini ve Cornell Index gibi, kişiliğin anormallik derecesini yoklamağa yarayan dizinler.

Yorum yazın