Şema nedir

ŞEMA i. (lat. schéma > yun. skhema, oluş biçimi’nden fr. schéma). Bir şeklin ana çizgilerini gösteren desen. || Mec. Bir edebiyat eserinin, bir tasarının planı.

— Fels. Leibnitz’de, monadlann özünü meydana getiren ve ayırt edilmelerini sağlayan temel ilke. || Kant sisteminde kategorilerle fenomenler arasında yer alan ve bir kavramı tasarlamamızı sağlayan imge.

|| Hareket ettirici şema, Bergson’a göre, imgelerin veya duyumların tümü.

— Mat. Cebirsel şema, aynı yapı ilkesi etrafında çok sayıda özelliği toparlayan şema.

— Psikol. Beden şeması. Bk. BEDEN.

— Psikogenetik. öznenin eylemlerinde bazı düzenli tekrarları belirtmek için Pia-get’in ileri sürdüğü kavram. Piaget, özellikle, bir eylem olarak başka durumlara uygulanabilen tekrarları göz önünde tutar. (Meselâ, hayatının ilk yılının sonuna doğru, çocuk, uzağında bulunan bir nesneyi kendisine yaklaştırmak için, destek şemasını kullanır: bir saat, yorgan üzerine kon-muşsa, çocuk, saati alabilmek için yorganı kendine doğru çeker. Demek ki buramdaki şema, bir kere keşfedildi mi, başka davranışlara da uygulanabilen bir araçtır.)
— Teknik res. Açılmış şema, her elektrik devresinin izlediği yolu mümkün olduğu kadar düz bir çizgi halinde gösterecek şekilde, her makinenin veya her cihazın çeşitli organlarını birbirinden ayrı ve uzak olarak çizen desen. || Bağlantı şeması, bir elektrik tesisatını veya tesisatın bir bölümünü, bütün çalışma devrelerinin yerini belirtecek şekilde gösteren desen. || ilke şeması, bir tesisin elemanlarını gösteren inceleme şeması. || İnceleme (veya etüt) şeması, bir tesisatın bütün cihazlarını, bu cihazların çalışmasında rolü olan bütün iletkenleri ve bütün mekanik bağlantıları gösteren, böylece tesisatın incelenmesini ve anlaşılmasını kolaylaştıran şema. || işleme şeması, makinelerin çeşitli elemanlarını ve bu elemanların bağlantı devrelerini uzlaşmalı grafik sembollerle ve çeşitli elemanların çalışma karakteristiklerini belirtebi-len matematik ifadelerle gösteren şema. || Mimarî şema, bir tesisatın veya bir tesisat grubunun mimarîsini, temel cihazların veya bunlara kumanda eden kontrol cihazlarının yerini ve bütün bu elemanlar arasındaki bağlantıları kabataslak gösteren desen. || Uygulama (veya yapım) şeması, cihaz gruplarını, cihazları veya cihaz parçalarını hatasız olarak gerçekleştirmeğe, monte etmeğe yarayan desen.

— ansikl. Psikogenetik. Duyu – hareket aşamasında bulunan çocuğun zekâ şema’-ları, Piaget’ye göre pratik kavramlardır. Bu şemaların, şu iki ayırt edici özelliği vardır: kaplamlar, yani şemaların uygulandığı durumların tümü ve içlemler, yani çeşitli durumlara uygulanan davranışların ortak nitelikleri. Demek ki, şemalar, zihnî özümleme araçlarıdır. Bununla beraber, uygulandıkları durumun özelliklerine uyar, ayrıca birbirleriyle birleşir ve uzlaşabilirler. (LM)

Yorum yazın