Rothschild ailesi

ROTHSCHILD, alman ve İsrail asıllı fransız bankacılar ailesi. — Meyer Amschel Rothschild (Frankfurt-am-Main 1743-ay.y. 1812), ailenin atasıdır. On iki yaşında babasıyle annesini kaybetti. Sarraf oldu; Hessen-Kassel seçici prensi Wilhelm I’e madalyalar ve madenî paralar sattı; prens tarafından saray simsarlığıyle görevlendirildi.

O devirde Frankfurt Almanya’nın en büyük ticaret merkezlerinden biriydi. Fransız ordularının önünden kaçmak zorunda kalan seçici, hâzinesini muhafaza için gelir kaynaklarını sağa sola emanet ettiği zaman (1793 ve 1806) Amschel, işlerini yoluna koymayı başardı. — 1800’de, Meyer Amschel’in beş oğlunun üçüncüsü NATHAN (1777-1836), Manchester’e, bir süre sonra da Londra’ya yerleşti; orada ticari ve malî alanda büyük işler çevirdi; Ingilizlere para sağlayarak Na-polyon ile mücadelelerine yardım etti. 1812’-de Paris’te yerleşmiş ve özellikle İspanya savaşı sırasında Wellington’a para aktararak önemli kazançlar sağlamış olan en küçük kardeşi JAMES (1792-1868) bu işte ona yardım etti. — Meyer Amschel ölünce, büyük oğlu AMSCHEL MEYER (1773-1855) [Anselme denir], Frankfurt’taki müessesenin yönetimini eline aldı. Kısa sürede özel bir haberleşme servisine sahip olan Rothschild’ler (söylentiye göre Waterloo muharabesinin sonucunu ilk öğrenen Nathan olmuştur) büyük başkentlere (Londra, Paris, Napoli) yerleştiler. Meyer Amschel’in dördüncü oğlu KARL (1788-1855), Napoli’de bir müessese kurdu (1820); ikinci oğlu SALOMON (1774-1855) ise 1821’de Viyana’da yerleşti. Kardeşler, para fiilen yer değiştirmeksizin sadece hesaba geçirme esasına dayanan alışverişler biçimindeki bir çeşit takas sistemi sayesinde büyük kazançlar sağladılar. Napolyon’un yenilgisinden sonra, Louis XVIII’e malî yardımda bulunmuş olan Rothschild’ler, ustaca pazarlıklarla Fransa’nın, müttefiklerine olan borcunun ödenmesini kolaylaştırdılar. İmparator 1816’da bu aileye asalet payesi verdi. 1822’de beş kardeşi ve onların meşru çocuklarını baron yaptı. 1821’de Avusturya başkonsolosluğuna tayin edilen James, Restorasyon ve Louis Philippe hükümetine yardım etti; Temmuz monarşisinin ve avrupa hükümetlerinden çoğunun bankeri olarak, Paris’teki müessesesini ailenin iş merkezi haline getirdi. Avusturya’daki kardeşi Salomon gibi, ilk demiryolu hatlarının yapı-mıyle ilgilendi ve kuruluşundan itibaren Kuzey Demiryolu kumpanyasının başkanlığını yaptı. İkinci İmparatorluk devrinde Peıeire kardeşlerin kurduğu Crédit Mobilier’ye karşı başanyle mücadele etti ve bu kurum Na-polyon IH’ün desteğine rağmen 1867’de çöktü. — James’in üç oğlunun büyüğü Alphonse de Rothschild (1827-1905), fransız yurttaşı olmuştu. 1855’te Banque de France’m İdare meclisine getirildi. 1871’de, Fransa’nın uğradığı yenilgiden sonra Almanlara vermesi gereken savaş tazminatını azaltmayı başardı ve bu paranın ödenmesine büyük payda yardım etti. Bankaya, kardeşi GUSTAVE (1829-1911) ve siyonizmin en hararetli öncülerinden biri olan EDMOND (1845-1934) ile ortaktı. Alphonse ölünce yerine oğlu E-DOUARD (1868-1949) geçti; sonra da 1911’de ölen Gustave’ın yerini oğlu ROBERT (1880-
1946) aldı. Banque de France’a İdare meclisi üyesi olan Edouard, Birinci Dünya savaşının finansmanına ve daha sonra Poin-caié tarafından girişilen frangın istikrarı işlemine katıldı; 1940 alman istilâsı sırasında, Amerika’ya sığınmak zorunda kaldı ve Fransa alman işgalinden kurtulduktan sonra döndü, ölümünde, bankanın yönetimi Paris’te oğlu GUY ile Robert’in iki oğlu A-LAîN ve ELiE arasında bölüşüldü. Edmond’-un oğlu MAURICE (1881-1957), uzun süre senatörlük yaptı.

Frankfurt’taki ana müessese WILHELM KARL’ın (1828-1901) ölümünde, Viyana’daki ise 1931’de kapandı. Londra’da, Nathan’ın oğlu LIONEL (1808-1879), 1847’de Avam kamarasına seçildi, ama musevî olduğu için ancak 1858’de oturumlara katılabildi. — Oğlu NATHANIEL (1840-1^15), 1846’da asalet payesi alan amcası ANTHONY’nin baronet unvanını te vat Us etti. Nathan’m ikinci oğlu Anthony, 1855’te ilk musevî olarak Lord-lar kamarasına girmişti. Nathaniel’in oğlu LIONEL WALTER de (1868-1937) Lordlar kamarası üye3i oldu. Balfour, Filistin’de bir yahudi yurdu kurulması konusundaki bildirisini en önemli İngiliz musevî ailesinin reisi olması dotayısıyle Walter’e gönderdi. Nathan Meyerin torunlarından biri oldu ve Paris’te yerleşen JAMES EDOUARD (1844 -1881) ünlü bir kitap meraklısıydı; oğlu HENRi (1872-1942), hekim, hayırsever ve André Pascal adiyle tanınmış bir tiyatro yazarıydı.

Ailenin birçok üyesi (özellikle Edmond ve Henri) koleksiyonlarını millî müzelere bağışladılar; çeşitli hayır kurumlan, hastaha-neler ve ilim vakıfları kurdular. (Bk. EK CİLT). Rothschild koleksiyonu, baron Edmond Rothschild’in (1845-1934), gençliğinden itibaren topladığı ve 1935’te vârisleri tarafından Louvre’a verilen ctuz bin gravür (başlangıçtan XVIII. yy; sonuna kadar) ve üç bin desenden meydana gelen koleksiyonu. (L)

Yorum yazın