Noktalama

NOKTALAMA i. (noktalamak’tan nokta-la-ma). Noktalamak eylemi.

— Dil bil. Yazının daha iyi anlaşılması i-çin belirli işaretleri gereken yerlerde kullanma. || Noktalama işaretleri, cümle-veya yan cümlecikteki çeşitli unsurlan birbirinden ayırmağa yarayan yazı işaretleri. Bk. ANSİKL.

— Farklar psikol. Noktalama testleri, ilkel hareketliliğin incelenmesinde kullanılan testler. Bu testlerde denekten istenen şey, küçük dairelerden meydana gelen bir seri içine, mümkün olduğu kadar süratle, bir nokta veya bir çizgi koymasıdır. (Noktalama testleri göz ve hareketin düzenleşik şekilde çalışmasını gerektiren bir hareketler dizisini sürat ve kesinlikle yapabilme yeteneğini ortaya çıkarır.) (Bk. EK CILD

— Müz. Durakları belirtme sanatı veya tarzı. Bk. ANSiKL.

— ANSiKL. Dil bil. Noktalama işaretleri,. yazılı metinde iki rol oynar: 1. cümlenin çeşitli bölümlerini bağlayan mantık ilişkilerini belirtir vc düşüncelerin sıra, ilişki ve, bağımlılığının anlaşılmasına yardım eder;

2. yazarın bazı niyetlerini anlatmağa (a-lay, heyecan) veya cümle melodisi değişikliklerini göstermeğe yarar. Noktalama işaretleri bizanslı gramerci Aristophanes (M. ö. II. yy.) tarafmdan bulundu; Aristop-hanes’in noktalama işaretleri sisteminde üç işaret vardı: tam nokta (üstte) [‘] ara nokta (ortada) [•] alt nokta (aşağıda) [.]; bu işaretler sıra ile bugünkü nokta, noktalı virgül ve iki noktaya tekabül eder. Bu sistemde nokta genellikle yalnız kelimeleri ayırmağa yaradığından sistem günlük kullanıma giremedi. Noktalama işaretleri, XVI. yy.da matbaanın icadından sonra yaygın olarak kullanılmağa başlandı, ama, ancak XIX. yy. ortasında kesin kurallara bağlanabildi. Arap harfleriyle yazılan os-manlıca metinlerin imlâsmda XIX. yy.a kadar noktalama işaretleri kullanılmadı. İlk olarak bazı noktalama işaretlerine Şair* Evlenmesi adlı eserinde Şinasi yer verdi (1860). Edebiyatı cedide* yazarları noktalama işaretlerini batılı yazarlann eserlerindeki incelikleri gözeterek geniş ölçüde kullanmağa başladılar. Yeni türk şiirinde bazı sanatçılar hiç noktalama işareti kullanmamaktadır. Noktalama işaretleri şunlardır: nokta (.); virgül (,); noktalı virgül (;); iki nokta (:); sıra noktalar (…); ünlem işareti (!); soru işareti (?); çizgi (kısa, uzun, noktalı) işareti (—); tırnak işareti («»); parantez (); köşeli parantez ([]); çengel işareti (l).

— Müz. Müziğin kendine göre bir noktala-ma’sı vardır; olmasaydı, cümleleri, cümle bölümlerini ve bölüm unsurlarını birbirinden ayırt etmek imkânsız olurdu. Gramer bakımından noktanın zorunlu kıldığı duraklamayı belirtmek için bestecinin tutacağı birçok yol vardır. Cümle başını ve sonunu, gerekirse cümle aralarında bulunan bağlan belirtmek için bir besteci daha çok aktarma (modulasyon) işlemi ve çeşitli kadanslar kullanmalıdır. (ML) NOKTALAMAK geçi. f. (nokta’dan nok-ta-la-mak). Nokta koymak. || Yazı yazarken noktalama işaretlerini koymak. || Çok sayıda nokta ile işaretlemek; noktalarla çizmek.

— Müz. Bir beste yaparken duraklan belirtmek, müzik cümlelerini bölmek. || Bir notayı noktalamak, notanın süresini yarı yarıya uzatan bir nokta koymak.

— Res. ve grav. Bir deseni çizerken kurşun kalem, mürekkep kalemi, tığ kalem veya resim fırçasıyle noktalar yapmak.

— Teknol. Delikleri nokta ile işaretlemek. || Pergel ve ayarlı gönye ile bir ölçekli resimden alınan boyutları pano üzerine aktarmak. (M)

Yorum yazın