Nogaylar kimdir

NOGAYLAR, moğolca Mangıt, Asya’da yaşayan türk kavmi. Tarihî yerleşme alanları: 1. Don-Kuban ırmakları arası; 2. Kırım bölgesi; 3. Astrakhan bölgesi. Göçebe ve yerleşik bir hayat sürerlerdi. Göçebe olanlar hayvancılıkla uğraşır ve derme çatma evlerde otururlardı. Yerleşik hayat sürenler daha çok ziraatla uğraşırlar, «kara öylü» denilen evlerde otururlardı. Nogaylar, askerî birer kuruluş olan boylar (uruk) halinde teşkilâtlanmışlardı. Boylar, mirzalar tarafından yönetilirdi. Büyük beyleri Yayık havzasında, veliaht ise Etil (Volga) havzasında konup göçerdi. XVI. yy. Nogaylarm gelişme çağıdır. Bu yüzyılda nogay kumandanı Yusuf Bey, Kanunî Sultan Süleyman ile ilişkiler kurdu ve Ruslar ile mücadele etti. Kanunî, kendisine emîrülümera unvanını verdi. Yusuf Bey zamanında Etil ırmağının doğu tarafı «Nogay sahrası», batısı ise «Kınm tarafı» diye adlandırılıyordu. Bu yüzyılda Etil ırmağının batısında nogay boylan yoktu. XVI. yy.m ikinci yarısında birçok nogay boyu, Etil ırmağının batısına Kafkasya ve Kırım’a göçtü. Kazakistan’da kalan Nogaylara Ulu Nogay, Kırım’a giden Nogaylara ise Kiçi Nogay denildi.

XVI. yy.m ikinci yarısında birçok rus-no-gay çatışması oldu. 1580’de Ruslar, Saray-cık’ı yaktılar, 1584’te Teke kalesini yaparak çevredeki Nogaylan denetimleri altına aldılar. Büyük Petro, Nogaylarm çoğunu Kuma ve Kuman steplerine sürdü. Bazı Nogaylar Türkiye’ye göç ettilerse de 1770’-te geri döndüler. (M)

Yorum yazın