Nitelik nedir

NİTELİK i. (nite’den nite-lik). Yeni. Bir şeyin mahiyetini belirleyen özellik: Ağırlık, cisimlerin bir niteliğidir. Esk. Vasıf. Jj Bir şeyin iyi veya kötü oluşu, kalite: Niteliği iyi bir kumaş. Niteliği kötü bir şarap. || Herhangi bir konuda üstünlük: Nitelikleri olan bir adam. || Manevî veya zihnî iyilik veya kötülük: O adamların özleri, nitelikleri beni kendilerinden uzaklaştırıyor (N. Ataç). İyi niteliklere sahip bir çocuk.

— Dil bil. Yeni. Nitelik zarfları. Bk. zarf.

— Fels. Bilginin temel kategorilerinden biri. (Bk. ANSİKL.) Esk. Keyfiyet. || Görünmeyen nitelik, verilmiş ve indirgenemez bir şey gibi zihinde beliren nitelik (msl. Kant’a göre, nesne hakkındaki algının dışında bulunan ve nesnenin gerçekliğini temellendiren «kendindeşey» kavramı gibi).

— Fonet. Tınısına ve telaffuz tarzına göre bir sesin yapısı.

— İstat. Bir istatistik biriminin sunabileceği veya sunmayacağı nitel vasıf; birimlerin frekans veya sayılarını gösteren istatistik: Cinsiyet, yetişkinlik, seçmenlik vasfı, bir otomobile sahip olma v.b., birer niteliktir.

— ANSİKL. Fels. Nitelik, sadece niceliğe değil (niceliğin muhtevasını nitelik meydana getirir), aynı zamanda ilişki halinde bulunan nesnelerin taşıdığı mahiyetin dışında yer alan «ilişkbye de karşıttır.

Kant, mantık bakımından, hükümlerde üç ayrı biçim ayırt etti; bunlar, gerçeklik, o-lumsuzlama ve sınırlama kavramlarına tekabül ediyordu.

Psikolojik bakımdan, nitelik, eşyanın gerçekliğini duymağa, dünyanın dolaysız verilerinin (duyumda edinilen duyusal nitelikler) ve bilincin dolaysız verilerinin (psikolojik ben’in sezilmesi) kavranmasına tekabül eder. Cisimler hakkmdaki bilgimizde soyutlayamadığımız ve bütün nesneler için geçerli olan niteliklere (msl. yer kaplama, biçim, katılık, hareket, hareketsizlik v.b.) ilk nitelikler, duyumlarımıza ilişkin olan niteliklere ise (msl. renk, lezzet v.b.) ikincil nitelikler denir. (LM

Yorum yazın