Nirengi nedir -Nirengi noktası

NİRENGİ i. (fars. nirengi). Geod. ve To-pogr. Belli sayıda noktanın konumunu büyük bir kesinlikle tespit etmek için, bu noktalan tepe olarak kabul eden üçgenler çizmeğe dayanan geodezi işlemlerinin tümü. (Eşanl. TRIYANGÜLASYON.) || Nirengi haritası, nirengi yoluyle araziyi üçgenlere bölerek yapılan harita. || Nirengi i-şareti, nirengi gözlemleri yapabilmek için, bir ağacın veya desteklenmiş bir sırığın tepesine yerleştirilen mira. || Nirengi noktaları, nirengi işleminde meydana gelen üçgenlerin tepe noktalan. || Grafik nirengi, topografyada kullanılan ve teodolit ile yapılan gözlemleri temel olan nirengi işlemi. (Alidat ile yapılan gözlemlerde, kesim noktaları kurşun kalemle belirtilir. Böylece, önden, geriden ve yandan kestirmelerle üçgen ağının bir noktasının konumu grafikle tespit edilebilir). || Havadan nirengi, iki ayrı görüntünün bazı ortak noktalannın koordinatlarını ölçerek plastik bir görüntüye ait noktaların koordinatlarını başka bir görüntünün koordinatlarına taşımayı sağlayan fotogrametri metodu: Havadan yapılan nirengi, arazi üzerindeki hazırlık çalışmalarını büyük ölçüde azaltır. || Radyal nirengi, hemen hemen düşey eksen doğrultusunda alınmış hava fotoğraflarıyle tam bir üçgen ağı elde etmeğe yarayan fotoğraf metotlannın bütünü.

— ANSİKL. Geod. XVI. yy.m sonunda Tycho Brah6 tarafmdan icat edilen ve

XVII. yy.m başında Snellius tarafmdan uygulanan nirengi, aşağıdaki ilkeye dayanır: bir ABC üçgeninde, AB kenarı ile A ve B açıları biliniyorsa, BC ve AC kenarları BC AC AB

sin A sin B sin C

sinüs bağmtısıyle kolayca hesaplanabilir. Böylece BC ve AC’den bilinen kenarlar o-larak yararlanılır ve işleme aynı şekilde devam ederek bütün kenarlar hesaplanır. C, I, J, K, L noktalarının karşılıklı durumları belirlendikçe, bu noktaların tümü bir üçgen ağı meydana getirir. Doğrudan doğruya ölçülen AB kenarına, baz veya taban denir. Pratikte, büyük bir ülkenin nirengi ağı şunlan kapsar:

1. coğrafî koordinatlarında başlangıç vazifesi görecek olan ve konumu astronomi gözlemleriyle belirlenen temel bir astronomi noktası. Bir astronomik açıklık, başlangıç kenannm doğrultusunu da bu noktaya bağlar;

2. tepeleri birbirlerinden 30 ile 40 km u-zaklıktaki düzgün üçgenlerden meydana gelen birinci derecede nirengi ağı; bu nirengi ağı, enlem ve boylam dairelerinin kesişmesinden meydana gelen bir çerçeveyle sınırlıdır ve bu çerçevenin gözleri içine birinci dereceden tamamlayıcı ağlar yerleştirilmiştir. Ağın ölçeği, çok sayıda tabandan kuruludur. Nirengisi çıkarılacak bölgenin astronomik boylamını ve geodezik bir doğrultunun astronomik açıklığını ölçmekle görevli belli sayıda Laplace istasyonu a-ğm genel düzenlemesinin hep aynı kalmasını sağlar;

3. ikinci dereceden bir nirengi ağı (kenarları 15 ile 20 km), kendisi için sabit bir çerçeve meydana getiren birinci dereceden nirengi ağma dayanır;

4. noktalannın arası 5 ile 6 km olan bir detay ağı (3. ve 4. dereceden); bu ağ üzerine 5. dereceden (yoğunluk: kilometre kare başına bir nokta) bir ağ dayanır.

Bir nirengi ağının kurulmasında izlenen başlıca safhalar şunlardır: araziyi tanıma (veya istikşaf); tespit; gözlemler; hesaplar.

Araziyi tanıma safhasında, gözlemciler trigonometrik nokta olarak seçilen yerleri tespit ederler ve bu noktalardan görülebilen tepe noktalannı ve bunlar arasındaki bağlantının genel şemasını belirtirler. Görüşe mâni olan yakın veya uzak engellerden kurtulmak için sökülüp takılabilen inceleme ve keşif iskeleleri kurarlar (Durand iskeleleri). Ekip postası şefi, arazi keşfinden elde e-dilen bilgilere göre, gözlemciyi ve gözlem âletini (teodolit, azimut çemberi) ayrı ayrı taşıyacak olan sabit geodezi işaretlerini tespit eder. Aynı zamanda, her istasyondan gözlenebilen miraları kurar ve geodezik noktanın merkezini beton kütle içine yerleştirilmiş bir granit sınır taşıyle belirtir. Çalışmalar boyunca yararlanılan sınır taşının konumu kesinlikle tespit edilir. Gözlemler sırasında operatör, hassas bir teodolit veya azimut çemberiyle, komşu tepelere yerleştirilmiş miraları, helyotrop-ları veya projektörleri gözlemleyerek, tepesinde bulunduğu şema üçgenlerinin a-çılarını ölçer. Açılar, tekrarlama metoduy-le ölçülür, çok sayıda ölçmenin ortalaması sonuç olarak almır. v

Nirengi hesaplarının amacı, gözlenen noktaların coğrafî (geodezik) koordinatlarını ve dik koordinatlarını tespit etmektir. Gözlemlerin dengelenmesi gerekir ve böyle-ce üçgen ağların kesin geometrik konumları elde edilir.

Nirengi ölçümlerinin ve hesaplarının kesinliği, derecesi ile olursa olsun geodezik bir noktanın konumunu belirlerken yapılan bağıl hatanm 20 sm’yi aşmamasını gerektirir. Nirengi noktalarının koordinat listeleri, bu konuda uzmanlaşmış teşkilâtlarca yayımlanır (Millî Coğrafya enstitüsü).

Birinci dereceden nirenginin bilimsel önemi çok büyüktür: nirengiye bağlı olarak, geodezik koordinatlarla bunlara tekabül eden astronomik koordinatların karşılaştırılmasıyle yer elipsoidinin boyutları (büyük eksen, basıklık) ve jeoyitin sapmaları belirlenebilir.

Radyal nirengi. Hemen hemen düşey eksen doğrultusunda havadan alınmış bir fotoğrafın ayakucu noktasında, bu noktanın arazinin çeşitli noktalarına birleştirilmesiyle elde edilen doğrultular arasmdaki açılar, ayakucu noktasında âletle ölçülen aynı doğrultular arasındaki açılara eşittir. Ayakucu noktalan ortak olacak şekilde art arda çekilmiş stereoskopik fotoğraflara bu özelliği uygulayarak, bütün üçgen ağının karşılıklı noktalannı tespit eden bir grafik nirengi meydana getirilebilir. Aynı ilkeye dayanan, fakat uygulaması daha basit ve daha kesin olan mekanik düzenlerle de bu sonuca varılabilir. (L)

Yorum yazın