Nihilizm felsefesi

NİHİLİZM i. (lat. nihil, hiç > fr. nihi-lisme’den). Her şeyin inkârı. || Sosyal görenek ve geleneklere karşı benimsenen tenkitçi tutum. (Bu anlamda, nihilizm terimi ilk defa Turgenyev’in Babalar ve Oğullar adlı romanında kullanıldı [1862]; bu eserde, zamanmın «yeni insan» tipini temsil eden Bazarov’u niteliyordu.) || Rusya’da Aleksandr II devrinin ikinci yarısında gelişen ihtilâlci hareket. || Aşın ve sert bireycilik: Ve oradan da tam bir nihilizme ve onun tembelliğine atan kararsızlığa… (P. Safa).

— ANSİKL. Tar. Nihilizm, Rusya’nın dışarıda (Kırım yenilgisi) ve içeride (Aleksandr Il’nin giriştiği reformların başarısızlığa uğraması) derin bir buhran geçirdiği sııada ortaya çıktı. Bir siyasî parti değil de bir zihniyet meselesi olan nihilizm Çeı-nişevski’nin «Ne yapmalı?» (1864) sorusunu kendi kendilerine soranların umutsuzluğudur. Nikolay Fin hükümdarlık devri sonundaki romantik idealizmden çok uzak o-lan bu zihniyet, Aleksandr II reformları devrinde meydana getirilmiş, ama bu reformlara karşı girişilen hareketler yüzünden lüzumsuz clduklannı duyan kadroların (hekim, avukat, tarım ekonomisi teknisyenleri v.b.) özellikle Aleksandr IFnin sosyal ilerleme siyasetinden yararlanmak umuduyie üniversiteye giren ve hayatta kendilerini eli boş ve amaçsız bulan yoksul sınıflardan (iflâs etmiş asilzadelerin o-ğulları, azat edilmiş köleler, genç kızlar v.b.) gelme genç aydınların zihniyetiydi. Bu yüzden, intiharlar ve başarısız komplolar birbirini izliyordu. Dobrolyubov (1836 –
1861) ve Pisarev’i (1840-1868) lider olarak kabul eden ve Auguste Comte’un pozitivizminden derinden derine etkilenen ilk nihilistler, her şeyin sebebi bilimsel olarak incelenmedikçe sosyal ilerlemenin gerçekleşemeyeceğine İnanıyorlardı/Nihilistler hiç bir teorik açıklamayı ve önyargıyı kabul etmiyor, ilâhiyat, estetik v.b. atanlarda kendilerine aşılanmış fikirleri bir kenara atarak dünyalarını yeni temeller, özellikle de tabiat bilimlerinin üstüne kurmak istiyorlardı. Kötülüğün kaçınılmaz bir şey olduğunu inkâr ediyorlar ve bilimsel zihniyetle kurulacak bir toplumun, halk kitlelerine mutluluk sağlayacağını düşünüyorlardı. Nihilizm, 1870’ten sonra Çemişevs-ki’nin (1818-1889) etkisinde gelişti. Bu düşünürün sürgüne gönderilmesi (1862-1883) i-se, ihtilâlci çevrelerde büyük bir ün kazanmasına yol açtı.

Tam anlamıyle materyalist olmalarına rağmen nihilistler, olayların bilimsel açıklanmasından çok, pratik eylemle, İktisadî meseleler ve Rusya’da kapitalizmin gelişmesi meselelerinin incelenmesiyle ilgileniyorlardı. Ne var ki gerek hükümet makamlarının kovuşturması, gerek tahrikçilerin etkisiyle, nihilistlerden bazıları, anarşistlerin çıkardıkları olaylara ve hazırladıkları suikastlara katıldılar. Oysa bu davranış nihilistlerin temel programında yer almıyordu. BöyJece, nihilistlerle Neçayev gibi kişiler arasında bir bağlantı kuruldu. Neçayev, Bakunin’den de ileri giderek genç nesillere şöyle sesleniyordu: «Tam yolla çamura dalın, ne kadar mümkünse o kadar yakıp yıkın: bunun sonucunda mevcut ku-rumların ancak iyi olan yanları ayakta kalabilir». Nihilist ve anarşist hareketlerin birbirine karışması çarlık hükümetinin bas-kısıyle daha da arttı; gerçekten de muha-lifleıle üniversitelilerin peşine düşen hükümet bunların kaçmalarına ve aralarındaki görüş aykırılıklarını hesaba katmadan yabancı ülkelerde birleşmelerine sebep oldu.

Yorum yazın