Nicelik nedir

NİCELİK i. (m’ce’den nice-lik). Yeni, ölçülebilen veya sayılabilen, artabilen veya eksilebilen herhangi bir şeyin özelliği: Bir niceliği ölçmek. Esk. Kemiyet. Zt. NİTELİK.

— Dil bil. Kelimelerin belirttiği canlılara, nesnelere ve kavramlara uygulanan, nicel bir değerlendirmeye dayanan gramer kategorisi. Bk. ANSİKL.

— Ed. Telaffuzda bir heceye mal edilen süre. (Telaffuzu, bir zaman birimi veya bazen bir, bazen iki zaman birimi sürmesine göre hece kısa, uzun veya hem kısa, hem uzun olabilir. Hecenin tabiî olarak kısa veya uzun olmasına göre veya kelimenin nesir cümlesi veya mısradaki durumuna göre tabiî nicelik ve konum niceliği ayrımı yapılır. Lirik şiirde bazı uzun heceler dört zaman birimi uzunluğuna kadar ulaşabilir.

— Fonet. Bir fonem veya fonem grubunun süresi.

— Mant. Bk. ANSİKL.

— Mat. Eşanl. ÇOKLUK, MİKTAR.

ANSİKL. Dil bil. Birçok dilde yalnız tekil – çoğul’un karşıtlığı ile gösterilen nicelik , başka değerler de taşıyabilir. Meselâ, hint-avrupa dillerinde veya eski samî dillerinde ikil (ikili gruplara uygulanan özel gramer işaretleri) vardı. Eski Yunancada: Attike’de ho lykos «kurt», to lyko «her (iki) kurt»; hoi lykoi «kurtlar». Bazı dillerde (msl. malenezya dilleri) bundan başka bir de iiçiil vardır; hattâ bazen dördül’t bile rastlanır, öte yandan, birimsiz bir bütünün gösterilmesini karşılayan, kelimenin tekil değerini belirleyen ve tekil ile karşılaştırı-labilen bir topluluk ismi bulunabilir. Topluluk belirten bir hint-avrupa soneki, yansız halin çekimine girdi (msl. Yunanca ve Latince) ve yansız hale bir çoğul nomina-tif-akkuzatif kazandırdı; ama, bu biçimde, çoğulun özel menşei sözdiziminde belirtilir. Şahıs zamirleri ve çekimli fiil biçimleri sınıflamasında üçüncü şahıs gibi ilk iki şahıs için de tekil-çoğul ayrımı yapılması aslında yanlıştır. Gerçekte, ayrı bir yer tutan ve üçüncü şahısla aynı planda bulunmayan^ birinci veya ikinci şahsın gerçek bir çoğulu yoktur (biz, birçok «ben» anlamına gelmez; siz, «sen»i ve başkalarını belirtebilir).

Bazı dillerde, tekil ve çoğul dışındaki niceliklerin tarihî evrim sırasında dilden atılması (hemen hemen bütün hint – avrupa dilerinde ikil biçim, değişik tarihlerde dilden atıldı; yalnız Slovence bu kurala uymaz), tekil ile çoğul arasındaki küçük bütünlerin tümüyle algılanmasından çok, daha soyut belirtme biçimlerine yönelişi gösterir.

— Mant. Bir hükümdeki mantıksal nicelik, bu hükmün tümel veya tikel oluşuna göre ayırt edilir.

Hükümlerin tikellik ve tümelliği yüklem ile öznenin ilişkisine bağlıdır, öznenin kaplamı, yüklemin kaplamını örttüğü zaman, hüküm, tümeldir: Her insan ölümlüdür. Bunun tersi söz konusu olduğu zaman hüküm tikeldir: S okrat es ölümlüdür.

Kant, bir hükmün tekil bir niceliği olabileceğini de ileri sürmüştür. (L)

Yorum yazın