Natık nedir – Natık ne demektir

NATIK sıf. (ar. nufc’tan nâtık). Esk. Söz söyleyen, konuşan. || Düşünen, anlayan. || Bir şeyi ifade eden, gösteren, bildiren, anlatan: Beş yüz kuruş alacağım olduğunu natık bir senet (Şemseddin Sami). || Gayri natık, konuşma ve düşünme hassası olmayan. || Hayvan-ı natık, konuşan ve düşünen hayvan (insan).

— Tasav. Tanrı’nın insanda dile gelme durumu.

— ANSiKL. Tasav. İslâm dininin doğuşundan sonra ortaya çıkan mutasavvıflar, Kur’an’ı ayrı ayrı açılardan yorumladılar. Tanrı ile evrenin «bir» olduğunu, insanın konuşan bir Tanrı niteliğini taşıdığını ileri sürenler, insana «konuşan Tanrı» sözü anlamında, «kelâmullahı natık» dediler. Bu görüşe göre insanın özü Kur’-an’dır, insan konuşan bir Kur’an, dile gelen bir tanrıdır. Kutsal Kitap’ta geçen logos’un karşılığı olan kelâm, içinde insanın da bulunduğu bütün evreni kuşatan tanrısal sözdür. Tanrı’nın sınırsız ve sonsuz olan yaratıcı gücü değişik biçimlerde görünüş alanına çıkar, söz niteliğine bürünerek ayrı bir anlam kazanır. Bu söz (kelâm), konuşan (natık olan) insan dilinden dökülür, görünmeyen âlemden görünüş âlemine (manevî alandan madde âlemine) gelir. İslâm dininden önce Musa ve İsa gibi peygamberler için de kullanılan «kelâmullah» (Tanrı’nın sözü), «kelimullah» (konuşan Tanrı sözü) deyimleri tasavvufta bütün insan soyuna uygulandı. İnsanın kelâmullahı natık olarak Tanrı özünden yaratıldığı görüşü ortaya atıldı. Kısa bir süre içinde gelişen bu görüş, tasavvufun bütün yollarında benimsendi. Şiî mezhebine bağlı mutasavvıflar, Tanrı’nın halife Ali’nin kişiliğinde zahir âlemine çıktığını, Tann’nm halife Ali’de «zuhur» ettiğini, bu yüzden onun kelâmullahı natık olduğunu ileri sürdüler. Ali’nin kişiliğinde, Tanrı’nın ortaya çıktığına inanan Ali Al-lahî’ler, kelâmullahı natık sırrının Ali ile aydınlığa kavuştuğu görüşünü savundular. Kelâmullahı natık görüşü, İncil*deki «başlangıçta kelâm vardı, kelâm Tann’nm ken-disindeydi» anlamına gelen sözlerin İslâm dininden doğan tasavvuf akımlarınca yeni bir yorumudur. Hıristiyanlıkta yalnız İsa, kelâmullahı natıktır. Bu deyim «kelimullah», «narı kelim» (Musa’nın ateşi), «yed*i beyzayi kelim» (Musa’nm beyaz eli) kav-ramlanyle Musa için de söylenir. Bu görüş sonradan tasavvuf konularını benimseyen iran ve türk edebiyatını etkiledi. Ke-lâmullahı natık sözü zamanla bir edebiyat kavramı niteliğine de bürünerek birçok divan şairi tarafından kullanıldı.

♦ Natıka sıf. Esk. Natık’ın dişili.

+ Natıkıyet i. Esk. Konuşma, söz söyleme: Binaenaleyh bir güzel söz natıkıyetle beraber daim olur (Namık Kemal). [M

Yorum yazın