Naip nedir

NAİP veya NAİB sıf. ve i. (ar. nevb’den nö?ib). Tar. Tahtta hükümdar bulunmadığı zaman veya hükümdarın çocukluğu sırasında devleti yöneten kimse, vekil: Kral naibi.

— Esk. Nöbetle gelen, nöbet bekleyen.

— Gram. Esk. Naib-i fail, edilgen fiile konu olan (kelime).

— Tar. Fethedilmiş veya hâkimiyet altına alınmış bir yabancı ülkeyi hükümdar adma yöneten kimse. (Bu terim özellikle Ispanya’nın sömürgelerindeki yöneticiler i-çin kullanılırdı.) || Kral naibi olarak nitelendirilen İrlanda licntenant’ı ve Hindistan genel valisi. || Birinci Dünya savaşından sonra ve İkinci Dünya savaşında, Macaristan devlet başkanma verilen ad. (ülkenin yöneticileri, geçici bir rejim kurmakla monarşiye bağlılıklarını belirtmek istiyorlardı.) || Hollanda’da, hastahaneler, yetim-evleri gibi bazı yardımsever kuruluşlarının yöneticisi. (Yönetim genellikle bir kurulun elindeydi. Frans Hals’ın Haarlem’de bulunan ünlü tablolarında, bu kurullardan ikisi görülür: düşkün erkekler yurdu naipleri ile düşkün kadınlar yurdu naipleri.) || Hollanda’da bir şehri yöneten yüksek memur. — Teşm. yol. Bu memurun ailesinden olanlara verilen ad. (Andries Bicker [1586-1652] naip tipinin dikkate değer bir örneğidir, üç oğlu, Jacob, Jan ve Cornells ile 20 yıl boyunca Amsterdam’m yönetiminde söz sahibi oldu. Nüfuzu ve otoritesiyle stathouder Frederic-Hendrik’i seferlerinde destekledi, daha sonra Amster-dam’ı prense karşı ayaklandırdı [1638]. 1650’de Willem II ile Amsterdam arasında imzalanan antlaşmada, Bicker’in, şehir yönetimindeki bütün görevlerinden uzaklaştırılması öngörülüyordu.)

— Teşk. tar. Şeriye mahkemelerinde kadılar adma görev yapan kimse. || Arpalık naibi, şeyhülislamların ve eyalet kadılarının (mevaliler) azillerinden sonra kendilerine verilen arpalıkların gelirini, onlar adma yöneten kimse. || Ayak naibi, eyalet kadılarının yanında, kadı adma esnafı denetleyen görevli. || Bâb naibi, eyalet kadısının yanında, kadıya yardımcı olan ve onun adına dava dinleyen ve hüküm veren görevli. || Kaza naibi, kazalara bağlı nahiyelerin şerî işlerine kaza kadısı adma bakan kimse. || Mevali naibi, eyalet kadılarının tayin edildikleri eyalete gitmedikleri durumlarda gönderdikleri vekil (Kadı ile vekili o eyaletin gelirini aralarında anlaşarak bölüşürlerdi. Naip, kadıdan vekili olduğuna dair bir vesika alır, buna o kadılığın kazaskerine o-naylatırdı.)

♦ Sıf. Naiplik yapan. || Naip prens, Ingiltere’de, babası George IlI’ün bunaması üzerine, 1811’den 1820’ye kadar ülkeyi yöneten ve sonra George IV adı ile tahta $î-kan prense verilen ad. (ML)

Yorum yazın