Mavi nedir

Mavi nedir
MAVİ sıf. (ar. ma>, su’dan mâPt). Rengi, güneş ışığının ayrılma tayfında mor ile yeşil arasında yer alan bir pigment, bir bo-yarmadde veya bir boya için kullanılır: Mavi gözlü, mine çiçeği bir güzel hala yılların kat kat sisleri arkasından bana bakıyor (Y. Z. Ortaç). Yine günlerden bir-gün Oğuz Kağan T ann1 ya yalvarmakta idi ki birden ortalığa bir karanlık çöktü. Gökten bir mavi ışık düştü (Oğuz Kağan destanı). Mavi bir gökyüzü. || Mavi ıengi veren: Mavi kalem, kırmızı kalem, siyah kalem … (Y. Z. Ortaç).

— çes. dey. Mavi boncuk dağıtmak, birçok kişiye birden sevgi gösterir davranışlarda uulunmak ve söz konusu kişilerin her birinde bu sevgiye yalnız kendisinin muhatap olduğu duygusunu uyandırmak. || Mavi kâğıt almak. Argo. İşten atılmak. || (Birine) Mavi kâğıt vermek. Argo. İşine son vermek.

— Coğ. Mavi deniz, Hint okyanusu.

— Denize. Mavi kordele, denizcilikte büyük yararlık gösterenlere takılan mavi şerit. || Mavi uç, serbestçe asılmış bir mıknatıs çubuğunun güneye yönelen ucu.

— Mikrobiyol. Mavi bulanıklık, sıvıya mavimsi bir renk veren bir basilin sebep olduğu süt bozulması. (Sütçülükte kullanılan kapkacağıh pisliği, bu mikrobun yayılmasını kolaylaştırır.) Alkolce fakir, albümin-li maddelerce zengin, hoş olmayan opal renginde bir tortu ile varlığını gösteren bir hastalık. (Bu bozulmayı önlemek için şarapları pastörize etmek ve kükürtle tütsülenmiş fıçılara aktarmak gerekir.)

— Tar. Mavi asa, denizcilerin yaptıkları törenlerde en önde giden levendin elinde taşıdığı mavi renkli sopa.

— Tıp. Mavi hastalık, kalp ve kalın damarların doğuştan kusurlu olması hali; derinin morarmasıyle belirir. (Bu kusurlardan bazıları ancak cerrahî müdahaleyle giderilir.)

— Vet. Mavi dil hastalığı, koyun ve sığırlarda görülen ve bir ültravirüsten ileri gelen bulaşıcı hastalık. (Ateş, ağızda iltihap ve yara, dilde kabarcıklar meydana getirir; dil mavimsi bir renk alır; bu yüzden mavi dil hastalığı denir.)

— Zır. Mavi küf, tütün yapraklarında belirip gelişerek bitkinin ölümüne yol açan a-salak mantar (Peronospora tabacina); [sebep olduğu mavi küf hastalığı, tütün üretimi için çok tehlikelidir, büyük zararlara yol a-çar.]

♦ 1. Mavi renk: Açık mavi. Koyu mavi. (Mavinin çok değişik tonları vardır; bu tonlardan her birine, rengini hatırlattığı nesnenin veya bu rengi hazırlayan kişinin adı verilmiştir: Gök mavisi, çelik mavisi, çivit mavisi, deniz mavisi, nattier mavisi, prus-ya mavisi, petrol mavisi, firuze mavisi v.b.).

— Boya. Gök mavisi, Bk. ansîkl.

— Eczc. Metilen mavisi, tiazin grubundan bazik boyarmadde. Bk. ansîkl.

— Seram. Mavi ve beyaz, kobalt mavisi rengindeki süslemeleri saydam bir sırla kaplanmış çin porseleni. (Bu porselen, XIV. ve XVII. yy.lar arasında Çin’de en çok yapılan eşyalardan biriydi ve XVIII. yy.a kadar bu böylece devam etti. Ortadoğu ve Avrupa’ya ihraç edilince, birçok yerde [ö-zellikle Delft’te] taklitleri ortaya çıktı.) || Sevr mavisi, özellikle Sevr’de yapılan, koyu mavi porselen üzerine süsleme.
— Teknol. Bk. ansîkl.

— ansîkl. Boya. Bazen, saksonya mavisi, mine mavisi, kola mavisi, safir ve kobalt camı da denen gök mavisi, kobalt oksitlerle renklendirilmiş bir kobalt camıdır. Lud-wig’e göre bu madde bazı maden oksitlerle toprak oksitleri karıştırılmış potasyum çift silikatı ve kobalt çift silikatıdır. Bu boya gerek gri kobaltla'(kobalt arenyosülfür), gerek smaltin ile (demirli asenyür kobalt) hazırlanabilir. Bir izabe fırınında maden filizinin kavrulması yle, yani oksitlenmesiyle işe başlanır; böylece kobalt ve demir oksitlerinin karışımı olan safir elde edilir, bu karışım dövülmüş kuvars ve potasyum hidroksitle öğütülür. Genellikle elde edilmek istenen renk tonuna göre iki ölçek kuvars, birer ölçek potasyum hidroksit ve safir katılır. Karışım bir cam fırınında pota içinde eritilir. Üst kısımda toplanan smalt soğuk suya dökülür ve suyun etkisiyle taneler halinde parçalanır. İçinde nikel v.b. bulunan speis pota dibinde kalır. Tane halindeki smalt öğütülerek ince toz haline getirildikten sonra sürükleme metoduyle inceliğine ve parlaklığına göre birinci, ikinci, üçüncü, v.b. pişimlere ayrılır; fiyatı da pişime bağlı olarak yükselir. Girardin’e göre eskiler kobaltlı cam göbeği mavisini biliyorlardı, fakat gök mavisini saksonyalı camcı Sch-wiver XVI. yy.ın ortalarına doğru buldu.

— Eczc. Metilen mavisi, antiseptik, ağrı dindirici ve sinir yatıştırıcıdır. 0,05 ile 0,20 gr’lık dozlarda sidik yolları antiseptiği, a-ğız ve göz ilâcı şeklinde lokal olarak kullanılır.

Metilen mavisi, organizmada indirgenerek löko – türevleri halinde böbrekler tarafından kısmen süzülür. Metilen mavisinin süzülme süresi ve miktarı böbreklerin geçirgenliği hakkında bir fikir verir.

— Teknol. Sanayide kullanılan mavi renkli pigmentler, boyarmaddeler ve laklar çok çeşitlidir:

• İnorganik mavi pigmentler1 den en çok kullanılanları lâcivert taşı, prusya mavisi ve kobalt mavisidir. Eskiler tarafından tabiî haliyle (lapis-lazuli) bilinen lâcivert taşı günümüzde sunî olarak yapılıp kullanılır. Bu pigment, bileşiminde kükürt bulunan a-lüminyum ve sodyum karmaşık silikatıdır. Işıkta katı halde bulunur, donuk olduğu için zayıf bir örtücü niteliği, fakat kuvvetli bir boyama gücü vardır. Isıya ve bazlara karşı çok, asitlere karşı daha az dayanıklıdır. «Berlin mavisi», «milori mavisi» (ilk yapımcısı olan fransız kimyacısının adından) veya «paris mavisi» de denen prusya mavisi potasyum hidroksitti ferrosiyanürdür. Saydam olmadığı için büyük bir örtme ve boyama gücü vardır ve asit niteliği gösterir. Bazlara karşı dayanıklı değildir, bu yüzden bazı boyalarda kullanılması salık verilmez. Prusya mavisi tek başına (veya krom yahut çinko sarısiyle karışım halinde) yeşil pigmentler yapımında çok kullanılır. Bu boyaya çok miktarda katkı maddeleri karıştırılarak piyasaya sürülür ve binaların boyanmasında kullanılır. Kobalt mavilerinde bir miktar kobalt silikat, kobalt alüminat ve kobalt stanat vardır. Işıkta çok katıdır ve çok yüksek bir boyama gücüne sahiptir; bu pigmentlerden fiyatları yüksek olduğu için bu pigmentlerden, seramik sanayiinde, resim sanatında, kâğıt para basımında kullanılan boyaların hazırlanmasında yararlanılır. Eskiden çok kullanılan bakır mavileri bugün yalnız deniz araçlarında kullanılan boyaların bileşimine girer.

• Bitkisel kaynaklı mavi boyarmaddeler arasında, günümüzde sunî olarak yapılan çivit mavisi ve kumaş boyamada kullanılan odun mavisi sayılabilir.

• Organik eriticilerde düşük oranlarda eritilerek elde edilen sunî ve tabiî kaynaklı organik mavi boyarmaddeler, renkli vernik (alkollü vernik) şeklinde ve matbaa mürekkebi yapımında kullanılan, boyama niteliği yüksek eriyikler meydana getirir.
• Organik mavi pigmentler’ in renkleri inorganik pigmentlerden daha canlıdır ve daha ince bir morfolojik yapıları vardır, fakat daha pahalıya mal olur ve kullanılma alanları çok daha geniştir. Işıkta çok katı, asitlere, bazlara ve ısıya dayanıklı olan bu pigmentlerin saydam olmadıkları için örtme ve çok yüksek bir boyama güçleri vardır.

• Genellikle mineral bir madde üzerine birçok organik boyarmadde tespit edilerek elde edilen mavi laklar, bazlara dayanıklı olduğu için, «kireçli katı boyalar» denen boyaların hazırlanmasında kullanılır.

+ Mavili sıf. ve i. Üzerinde mavi renk o-lan: Mavili örtü, || Mavi renkte elbise giymiş (kimse): Mavili kız.

♦ Mavilik i. Mavi olma hali: Gökyüzünün maviliği. || Mavi renkte olan yer: Şehirler durur / Kuşlar gider maviliklere (F. H. Dağ larca). Ansızın durgun sular çekildi perde perde / İnce bir yüz belirdi derin maviliklerde (F. N. Çamlıbel).

+ Mavimsi sıf. Ma/vi gibi olan, rengi maviye çalan.

+ Mavimtırak sıf. Maviye çalan, maviyi andıran: Boğazın nazlı çiçekleri kokularını havaya katınca, hayat lezzetli mavim-trak akşamların gözlerinden gönüllere süzülünce… (A. §. Hisar).

4 Masmavi sıf. Çok mavi: Allah’ın masmavi semasında / Evler, minareler yükselir sessizlik gibi (F. H. Dağlarca). Güneş

li bir günde / Masmavi göreceğiz Karade-nizi (O. V. Kanık), [ml]

Yorum yazın