Matkap nedir

Matkap nedir – Matkap çeşitleri – Matkap özellikleri
MATKAP i. (ar. mişkab’dan matkab). Teknol. Tahta, maden, beton, plastik maddeler v.b. üzerinde delik açmağa yarayan âlet. Yeni. Delgi. (Bk. ansİkl.) || Matkap ucu, matkaplarda veya hava basınçlı çekiçlerde kullanılan, genellikle içi oyuk, bir veya çok sayıda kesici ağzı bulunan madenî çubuk. j| Matkap tezgâhı, işlenen maden parçaları üzerinde silindirik veya konik (nadiren çokgen) delikler, kör delikler açmağa, dökme veya dövme parçalar üzerinde önceden açılmış delikleri raybalarla genişletmeğe, kılavuz açmağa yarayan takım tezgâhı. Bk. ansİkl.

— Mad. oc. Maden ocaklarında, patlayıcı madde doldurulacak delikleri açmağa yarar yan döner âlet. (Bk. ansİkl.) || Matkap ucu, sondaj sırasında, deliğin bütün derinliği boyunca toprağı delen âlet. || Havalı maden matkabı, yeraltı maden işletmelerinde barut deliği açmak için kullanılan ve basınçlı hava ile darbeli olarak çalışan âlet. (Eşanl. perforatör.) [Bk. ansİkl.] || Taşçı matkabı, uç kenarı haç şeklinde olan ve sondaj sırasında düşen taşları kırmağa ve dışarı atmağa yarayan matkap.

— Marang. Matkap kollarının yardımıyle ağaç üzerinde delik açmağa yarayan âlet. || Matkap kolu, ucuna takılan matkabı bir eksen etrafında döndürmeğe yarayan âlet. || Ağaç matkabı veya Douglas matkabı, sap kısmı köşeli olan, uç kısmında kesici ağız, kesici uç ve merkezleme ucu bulunan matkap. || Helisel matkap, iki eğik kesici ağzı olan, hem makineye, hem de matkap koluna takılarak demir ve ağaç işlerinde kullanılan helisel oluklu matkap. || Irvin matkabı, talaş kanalı bir mil üzerinde ve tek kanal halinde olan matkap. || Makine matkabı, yalnız kesici ağzı olan, makineye takılarak delik açan yuvarlak gövdeli matkap.

— ansİkl. Mad. oc. Matkap’\a.t elektrikle veya basınçlı hava ile çalışabilir; motor, dakikada birkaç yüz devirle dönen bir burguyu harekete geçirir; bu burgunun ucunda da «delici» bir uç bulunur. Toprağı delmek için, arazinin sertliğine göre bir itme gücü uygulamak gerekir. Kömür için daha çok el matkapları kullanılır. Sert kayalarda ise, 1 000 kg’dan fazla itme gücü sağlayan ağır matkaplar gerekir.

Havalı maden matkabı, basınçlı hava dağıtım tertibatıyle dakikada bin vuruş yapan bir pistondan meydana gelir; piston varagele hareketiyle matkap ucuna vurur ve kesici bir uçla delik dibinde kazı yapar. Deliğin yuvarlak olması için matkap ucu, piston tarafından taşınan helezon biçimi kanallarda döner; bu kanallar, geriye dönerken pistonu bir dönme hareketi yapmağa zorlar. Kırılmış parçalar matkap içinden basınçlı hava üflenerek veya su püskürtülerek atılır; matkap döndükçe parçalar dışarı çıkar. Hafif matkaplar elle tutulur; orta ağırlıktaki matkaplar, genellikle pnöma-tik olarak alçalıp yükselen borularla tutulur. Ağır matkaplar, bir direk üzerine monte edilmiş yataklı kundak veya hareketli kollu bir tertibat yardımıyle taşınır.

— Teknol. iki cins matkap vardır: yassı veya yaprak matkaplar ve helisel veya amerikan matkaplar. || Matkap kılavuzu, çalışma sırasında matkabın kayarak eğik bir delik açmasını önlemeğe yarayan içi delik silindir.

Yassı matkap’ların kesici kenarlan ya bir V ‘¿eklinde birleşir veya matkabın eksenine dik bir çizgi üzerinde bulunur. Sonuncu tip matkapların merkezlerinde, delme sırasında kı-lavuzlamayı sağlayacak perdahlanmış bir meme vardır. Yassı matkapların bilenmesi zordur. Bu matkaplar delmeyi ilerletebilmek için oldukça büyük kuvvet harcamak gerektirir. Bu bakımdan yassı matkaplarla çalışmak zordur ve işlenilen iş tam olarak elde edilemez.

Helisel matkap, içinde iki oluk açılmış bir silindirden meydana gelir. Matkabın sap denen ve genellikle konik olan ucu (Mors koniği), bir mil içine basit kavrama ile ko-vanlanmıştır. Bundan başka, mil içinde a-çılmış bir yuva içine giren meme, mille matkabın konik ucu arasındaki aderans yetersizliğini giderir. Böylece, dönen mil matkabı da birlikte döndürür. Küçük matkapların sapları bir mandren içinde sıkıştırılmıştır. Matkabın kesici kısmı, aralarında 120°’lik açı yapan iki kenardan meydana gelmiştir. Bu iki kenar bir merkezde birle-şemez, bunlar matkabın merkezî kısmındaki et kalınlığına tekabül eden, metali kesemeden iten ve bastıran küçük bir kenarla ayrılmışlardır. Bu kısımda kesmeyi kolaylaştırmak için çok ince bir bileme tabiyle matkap et kalınlığında iki küçük boşluk meydana getirilir. Matkabın uç açısı helisel olukların adımıyle belirlenir. Matkabın uç yüzeyi ise bileme taşıyle elde edilmiştir. Büyük çaplı ve uzun helisel matkaplarda, matkap eksenine paralel olarak açılmış bir delik vardır. Bu delikten matkabın kesici kısmına doğrudan doğruya bir yağ huzmesi gönderilir ve kesici kısımların soğuması, varlanması, talaşların atıl-
I ması sağlamı. Helisel matkapların yassı matkaplara nazaran çeşitli avantajları var-! dır: tüm uzunluk boyunca kılavuzluk sağ

I lanır, helisel oluklar talaşların atılmasını ve iyi bir yağlamayı sağlar; bileme kolay olur ve kesici ağıza istenilen şekil verilir. Bu avantajlardan ötürü helisel matkaplar tamamen yassı matkapların yerini almıştır. Su verilmiş çelikten yapılan matkaplar yerine sertliğini oldukça yüksek sıcaklıklarda koruyan hız çeliğinin kullanılması, matkabın kesme hızını büyük ölçüde arttırmıştır.

Sert ve aşındırıcı maddelerin (işlem görmüş çelikler, dökme demir, silisyum oranı yüksek olan hafif alaşımlar) delinmesinde kullanılan matkapların kesici ağızları tungsten karbürden yapılmış plaketlerden hazırlanır. Bu matkapların uç kenarı da karbürden dökülmüştür.

Kesici ağızlan körlenmiş matkapların bilenmesi çok önemli bir işlemdir. Taşla bileme yapılırken matkap elle tutuluyorsa uç açılarının gerçek değerinin ve kesici ağızların simetrikliğinin korunması çok zordur. Bunun sonucu, matkabın açtığı deliğin çapı çok büyür veya yörüngesinden sapan eğik bir delik açılır. Bu bakımdan bileme işinin makineyle yapılması çok yararlıdır.

• Matkap tezgâhının en önemli parçası mil denen kafa kısmıdır; bu kısmın dönme hareketi, helisel veya yassı matkaba iletilir. Mil, dönme hareketinden başka matkabı delinecek maddeye batırabilmek için bir de öteleme hareketi ^yapar. Delinecek parçanın boyutlarına, deliğin çapı ve derinliğine göre çeşitli tipte matkap tezgâhları kullanılır. Portatif matkap veya el matkabı, elle veya elektrikle çalışılan ve fazla incelik istemeyen küçük işlerde kullanılır.

Sütunlu ve tek milli düşey matkap tezgâhı, mili taşıyan ve üzerinde mile nazaran çeşitli konumlar alabilen bir tabla bulunan kuğu boyunlu gövdeden meydana gelir. Küçük çapta delikler halinde matkabın ilerlemesi elle yapılır. 15 mm’den büyük delik çapları halinde matkabın ilerlemesi otomatik olarak sağlanır. Tek milli yatay matkap tezgâhı, çok geliştirilmiş bir delik tezgâhıdır; derin deliklerin açılmasında kullanılır. Yatay matkap tezgâhının mili büyük bir hızla (dakikada 3 000 ilâ 4 000 devir) döner ve delinecek parça (msl. tüfek namlusu) i-lerleme hareketine maruz bırakılır. Rad-yal matkap tezgâhı, oldukça büyük boyutlardadır; fazla yer tutan ağır parçaların delinmesinde kullanılır. Bu tezgâhlarda mil, tezgâh gövdesinin düşey bir sütununa monte edilebilen ve dönebilen bir kol üzerinde yatay olarak hareket edebilir. Çok milli matkap tezgâhı, seri çalışmalarda kullanılır. Başlıca iki tipi vardır. Miller belirli konumlarda tespit edilirse, bunların eksenleri arasındaki mesafe değişmez. Bu durumda, tablada hareket ettirilen parça üzerinde çok sayıda matkabın arka arkaya delikler açması sağlanır. Millerin konumları ayarlanabilir, bunlara çapraz kavramlar ve diğer millerle kumanda edilir. özel matkap tezgâhı, otomobil yapımı gibi seri imalâtta kullanılır; parça üzerinde aynı anda çok sayıda deliğin hızla açılmasını sağlar; bu matkap tezgâhlarında miller, işin gereğine göre yönlendirilmiştir. Her milin, delinecek deliğin çapı ve derinliğine göre kamlarla kumanda edilen özel bir çevrimi vardır, (l

Yorum yazın