Mastar nedir

Mastar nedir – Mastar ne demektir – Mastar çeşitleri
MASTAR veya MISTAR i. (ar. satr’dan mıstar veya mastar). Camc. Pencere camlarının dökümünde’ kullanılan ve merdane camın yüzeyinden geçirilirken kenar çizgilerini belirlemeğe yarayan bir tür madenî mala.

— Denize. Makine ve demirci atelyelerinde kullanılan çelik cetvel. |j Makinelerin ayarlanmasında kullanılmak üzere fabrikaları tarafından verilen, türlü biçimlerde yapılmış ölçü kalıpları. || Mastar çıkarmak, makinenin herhangi bir yerine uygulanacak bir parçayı kesmeden önce o yerin, mukavva, teneke v.b, gibi kolay işlenir bir malzeme ile kalıbını almak, ü Mastara vurmak, ölçmek.

— İnş. Sıvacıların ve duvarcıların sıvayı, betonu düzeltmek için kullandıkları ensiz, uzun ve düz tahta.

— Kuyumc. Yüzük mastarı, parmak üzerinden bir yüzüğün ölçüsünü almak için kullanılan numaralı halkaların tümü.
— Mekan. Bir uzunluğu belirleyen ve mekanik parçaların yapımında ölçek olarak kullanılan kontrol âleti. (Bk. ansİkl.) |j Çeşitli malzemeyi (tahta, kumaş, deri, karton v.b.) çok düzgün bir çizgi boyunca kesmek için kılavuz olarak kullanılan ahşap veya madenî profil. || Delik mastarı, dişi bir parçanın boyutlarını ölçmeğe ve denetlemeğe yarayan âlet. Bk. ansİkl.

— Metalürji. Döküm kalıbındaki kumun eşit ve düzgün yayılması için dökümcülerin kullandığı yassı âlet.

— Metrol. Çatal mastar, aralarındaki açıklığın, yapılacak birleştirmenin cinsine göre ayarlandığı iki çatal ucu bulunan mastar. (Mil kontrol mastarı veya geçer geçmez mastarı da denir.)

— Seram. Bir çömleğe profil vermek için kullanılan, belirti bir biçimde kesilmiş madenî levha. || ölçek mastarı, bir parçanın ölçülerini ayarlamak için fayans işçisinin kullandığı bir çeşit pergel.

— Sil. Çap mastarı, fransız askerî mühendisi ve generali Gribeauval tarafından bulunan ve bir ateşli silâhın çapını namlu boyunca kontrol etmeğe yarayan âlet. (Çap mastarıyle, milimetrenin yüzde birine kadar olan hatalar bulunabilir.)

— ansİkl. Mekan. Mastar, bir uzunluğu, önceden belirlenmiş en büyük hassasiyetle maddesel bir büyüklük halinde belirler. Taksimatlı cetvel, mikrometre, sürmeli kompas v.b. gibi, okunması daima kullanan işçinin dikkatine bağlı olan ve ne kadar hassas ölçme yapılsa da mutlak bir değer olarak kabul edilemeyen ölçü âletlerine başr-vurmadan bir parçanın boyutlarını doğrudan doğruya kontrol etmeğe yarar.

önceleri yağ sürtünmeli mastarlar kullanıldı. Fakat adsal çap (nominal kot) taşıyan bu tür mastarlar, erkek parçanın dişi parçadan daha büyük olduğu sıkı geçme’lerde kullanılamaz; kayar, döner ve serbest geçme’lerde ise boşluk toleransı işçinin ustalığına kalır ve kontrol edilemez. Bu yüzden sınır mastarları veya tolerans mastarları kullanma yönüne gidildi. İç çapların denetlenmesinde kullanılan tampon mastarlar, yassı mastarlar veya çubuk mastarlar (broş) ile millerin denetlenmesinde kullanılan baga mastarlar, çatal veya ay mastarlar gibi tolerans mastarları, bir parçanın boyutları i-çin kabul edilebilen en küçük ve en büyük iki sınırı belirleyen sabit veya önceden a-yarlanmış âletlerdir; bu iki sınır boyut a-rasındaki fark, kabul edilebilir tolerans*’tır. Bir tampon mastar, her iki ucunda birer silindir bulunan bir çubuktan meydana gelir; bu silindirlerden birinin çapı, toleranslarca kabul edilen maksimum kotu, diğerinin çapı da minimum kotu gösterir. Bir yassı mastar da aynı maksimum ve minimum kotları verir, fakat şekli düzdür ve daha hafif olduğu için kullanılışı daha kolaydır. Çubuk mastar veya broş, uzun bir silindirden meydana gelir; bu silindirin uçları, kontrol edilecek deliğin çapma eşit çaptaki bir küreye ait küre kapakları şeklindedir. Baga mastarlar, milleri denetlemek için kullanılır; genellikle bunların yerine, iç çap mastarı gibi yassı olan, iki ucunda birer maksimum ve minimum çenesi bulunan çatal mastarlar veya ay mastarlar tercih edilir.

Tolerans mastarlarının en büyük mahzuru, bu mastarların yapımında kabul edilen belirli bir kot ve farklı sınırlar dışında kullanılma imkânının olmamasıdır. (Bununla birlikte, bu sınırları ayarlamak imkânı veren mastarlar da vardır.) Kullanma kolaylığı ve oldukça ucuz olan fiyatları, mastarların bu mahzurunu geniş ölçüde dengeler. Günümüzde, parçaların denetlenmesinde uygulanan en pratik yol yine mastarlardır; çünkü bir ölçü âleti üzerindeki çizgi ve derecelemeleri okuma zorunluğunu ortadan kaldıran tek usul budur. Mastarlar daha sonraki kontrolları kolaylaştırır, taksimatlı ölçü âletlerinden daha basit ve sağlamdır. Bir mastarın sert (aşınmaması için), şekil değiştirniez (özellikle büyük boyutlu mastarlarda bu nokta çok önemlidir) ve zamanla değişmez olması gerekir. Bu âletler karbonlu çelikten yapılır; su verilerek tavlanır, sonra da zamanla değişmemelerini sağlamak için ısıl işlemden geçirilir. Isıl işlemde mastarlar, 100°C’taki bir yağ banyosunda ısıtılır, sonra çok yavaş olarak soğutulur. En sonunda taşlanıp perdahlanır. Bazen sertliği arttırmak için yüzeysel bir kromlama da uyuglanabilir.

Bir mastarın boyutu, 1894’te Johansson tarafından kesin şekli verilmiş olan ayar mastar’larla (Yohanson mastarı veya paralel mastarlar da denilir) denetlenir. Iç çap mastarları, bir komparatör1 yardımıyle doğrudan doğruya uçlu ayar mastarlarıyle denetlenir. Mil mastarları (çatal mastarlar) ise şu şekilde denetlenir: mastar, herbiri bu mastar için tespit edilmiş iki sınırdan birine tekabül eden iki ayar mastarından art arda geçirilir; bu ayar mastarlarından birini zorlayarak, öbürüne hiç değmeden i-çinden geçmesi gerekir. Bir mastarın üzerinde şu işaretler bulunur: nominal kot, sembol (harf veya rakam), «geçer» ve «geçmez» uçları için birer işaret ve 20° C işareti (bu sıcaklık derecesi, mastarın kullanılması için milletlerarası kurallarla kabul edilmiş zorunluk sıcaklıktır).
sonunda, reftiye ve müruriye ile birlikte kaldırıldı. Bunların yerine ithalât, ihracat, transit kelimeleri kabul edildi.) [m]

Yorum yazın