İpek Nedir

İpek Nedir

İpek, ipekböceği kozalarından elde edilen çok ince ve parlak bir teldir. İpek dokumalar, giyim endüstrisinin en değerli kumaşlarıdır. İpekten dokunan eşarplar ve boyunbağları üstün nitelikte olur. İnce kumaşlardan saten, tafta, şifon ve organize de ipekten dokunur. Bunun yamsıra 1938 yılına kadar yani naylon geliştirilmeden önce paraşütlerin çoğu ipekten yapılmaktaydı.

İpeğin nasıl elde edildiği 2000 yıl süreyle, sadece Çinliler tarafından bilinen bir giz olarak kalmıştır. Milattan önce 2600 yılında Çin’de ipek kumaşlar dokunmakta ve Çin ipeklileri yabancı tüccarlara satılmaktaydı, ipeğin sırrını açıklayan Çinlilere işkence uygulanır yada ölüm cezası verilirdi. Ba-tılılar, ipeğin ağaçta yetiştiğini ve koyunun yününü kırpmaya benzer bir yöntemle elde edildiğini sanıyorlardı, ipeğin elde edilişine İlişkin gerçek, Milattan sonra 550 yıllarında iki İranlı dervişin
kamış bastonlar için birkaç ipekböceği yumurtasını Çin’den Anadolu’ya kaçırmasından sonra öğrenildi. Günümüzde, Çin ve Hindistan önemli birer ipek üreticisi olmakla birlikte dünyanın ipek ihtiyacının büyük kısmı Japonya tarafından karşılanmaktadır.

İpek, ipekböceği adı verilen küçük bir kurtçuğun ürettiği doğal bir ipliktir, ipekböceği gerçekte Bombyx mori adı verilen kelebeğin larvası ya da tırtılıdır. Ancak bu kelebekten başka kelebeklerin larvaları da ipek üretebilirler.

Pervaneler ve kelebekler yumurtadan önce larva halinde çıkarlar. Larva, ipekböceğinin beslenme dönemini oluşturur ve dut ağacı yaprakları ile beslenir. Büyümesi sırasında dört kez deri değiştirir. İpekböceği 7,5 santimetre uzunluğuna ulaşarak yaklaşık beş hafta sonra büyümesini tamam- j lamış olur ve pupa dönemine girer.

Pupa çok nazik bir yapıya sahiptir. Ayakları yoktur. Duruşunu değiştiremez. Dış tehlikelere karşı kendisini koruyamaz. Bazı larvalar, tehlikelerden korunmak için pupa dönemini toprak altında geçirirler. Ancak ipekböceğinin de aralarında olduğu birçok böcek pupa devresinde, korunma amacıyla çevrelerinde koza örerler.

İpekböceğinin kozası tek bir iplikten oluşur. Bu ipliğe ipek adı verilir. İpek, larvanın ağzının yanındaki salgıbezlerinden, iplik üretici bir gözenek aracılığı ile salgılanır. İpek, sıvı halinde salgılanır ancak havayla temas edince katı hale dönüşür. Bir kozayı oluşturan ipliğin uzunluğu 1 000 metreden fazla olabilir.

İpeğin ana maddesi fibroin adı verilen bir proteindir. ipek lifleri son derece ince, aynı zamanda da demir bir tel kadar sağlamdır. Oldukça esnek özellik gösterirler, ipek lifi geriIdiği zaman uzunluğunun beşte biri kadar uzar. Serbest bırakılırsa eski uzunluğuna döner.

İpekböcekçiliği özel bakım gerektirir, ipekböcek-leri taze dut yaprakları ile beslenir. Büyüyen pupalar kozalarından çıkar, ipekböceğinin bu kelebekleri daha fazla yumurta elde etmek için üretilir.

İpek elde edilebilmesi için kozalar ısıtılır. Pupanın kozadan çıkışı sırasında ipeği parçalamasını önlemek için, pupa bu ısıtma yöntemi ile koza içinde öldürülür. İpek el ya da makine ile sağılır. Ancak, koza üzerindeki ipek telleri bir arada tutan doğal yapıştırıcı maddeyi yumuşatmak için kozaiar önce suya sokulur. Bir kilo ipek elde edilebilmesi için yaklaşık 5 000 kozanın sağılması gerekir, ipek teller çok ince olduğu için birkaç koza aynı anda sağılabilir ve lifler bir arada iplik oluşturacak şekilde eğirilebılir.

Giyim eşyası yapımında kullanılan ipek kumaşlar ipeğin içerdiği doğal yapışkan madde ile beraber dokunur. Sonradan kaynatılarak yapışkan madde giderilir. Saf ipek yapımında ise, yapışkan madde dokumadan önce kaynatılarak giderilir.

Yorum yazın