Gürz Nedir

Gürz Nedir

GÜRZ Ateşli silâhların icadından önce, savaşlarda kullanılan bir çeşit silâh. (Topuz veya bozdoğan da denir.)  Arap Üzengiye çalmış Şah İsmail gürzü / Ağaçta bağlı duran kızda işte şimdi gözü (M. Â. Ersoy). || Gürz-i gi- rân, ağır topuz.

Bir Osmanlı Gürzü

Süvari ve piyadeler tarafından kullanılan gürz, bazen tamamıyle demirden, bazen de sapı ağaçtan, asıl silâh olarak kullanılan kısmı bakır, tunç veya pirinçten yapılır, üzerinde sivri çıkıntıları olurdu. Ağırlıkları 10 kg ile 100 kg arasında değişirdi. Süvariler bu silâhı hayvanda eğerin sol tarafına asarak taşırlardı.
Piyade sınıfının kullandığı gürzler ise, daha hafif olsun diye ağaçtan yapılır ve topuzunun üzerinde demir çiviler bulunurdu. Üstü çivisiz olanlara matrak adı verilirdik özellikle düşmanı yaralamak ve zırhım parçalamak suretiyle savaş dışı bırakmak için kullanılırdı. Gürzler kullanıldığı yere, şekline ve ağırlığına göre isim alırdı. Çekme gürz, kesme gürz, asma gürz, dökme gürz, dikenli gürz gibi. OsmanlIlarda gürz yapan ve gürz bezeyen ayrı bir sanatçılar grubu vardı. Gürzü ile düşmanını yok eden kahramanın gürzü cami kapısına asılırdı. Gürz kullanan padişahlar arasında Sultan Cem ve Murat IV en ünlüleridir, özellikle Sultan Cem çok mahir idi. Selçuklu sultanı Alâeddin, gürzüne ağırlıklar ilâve ederek kullanırdı.
Ayrıca Yıldırım Bayezid’in, Timur ile yaptığı Ankara savaşında güç durumda kaldığı zaman gürzünü kullandığı da söylenir. Bugün gürzlerin çeşitleri Topkapı sarayındaki Silâh galerisinde sergilenmektedir. Gürzlerin çok eskiden beri kullanıldığı bilinir, ama tarihöncesine ait taş gereçlerin saplarıyle muhafaza edilmiş olması, ne zaman ortaya çıktığının belirlenmesini engeller. Şekilleri ve yapıldıkları maddeler yönünden gürzler çok çeşitlidir: eski amerikalı kızilderiîilerin kullandığı taş başlı tomahawk gürzleri, Yeni Kaledonya’da kullanılan tahta, kuş gagalı gürzler v.b….

Yorum yazın