Güğüm Nedir

Güğüm Nedir

GÜĞÜM i. (yun. kukumion’dan). Boynu uzun ve dar, çoğu zaman bakırdan yapılmış kulplu su kabı: Yağ süren başka, saran başka, çözenler başka / Su veren başka, güğümlerle gezenler başka (M. Â. Ersoy). Bk. ANSİKL.
— ansİkl. Testi biçiminde tek kulplu, karın kısmı şişkin, boyun kısmı ince uzun, ağzı genişçe ve kapaklıdır. Genellikle kırmızı bakırdan (bazen kalaylı), pirinçten, bazen gümüş veya altından yapılır. Bunların bakır
ve pirinç üzerine kakmalı, çakmaklı, kalemlileri de olurdu. Cıva yaldızı ile süslüleri, yazılıları da bulunur. Güğümler, kullanış yerine göre adlandırılır: Su güğümü, boza güğümü, pekmez, süt güğümü, kahve, salep, rakı, mürekkep güğümleri v.b. Su, süt, salep, bozacı güğümleri büyük, ötekiler küçüktür. Su güğümlerinin suyu düzgün akıtmağa yarayan oluklu küçük bir dili vardır. Bugün de kullanılan güğümler eskiden çeyiz eşyaları arasına katılırdı. Pekmez, kahve, salep güğümleri biçimce birbirine benzer. Yalnız pekmez güğümünün oluğu yoktur, ağzı kapaklıdır. Bunlar günümüzde pek kullanılmıyor. Eski konaklarda, kahvehanelerde birçok kişiye birden verilmesi gerekince, kahve güğümle pişirilirdi. Kahve güğümleri dilli ve kapaklı olurdu. Salep güğümü de kapaklıdır; altında üzerine güğümün oturtulduğu özel bir mangalı vardır. Bunları birtakım gezici salepçiler günümüzde de kullanıyorlar.
Eski meyhanelerde su güğümlerine benzeyen fakat onlardan daha küçük boyda, kulplu ve kapaklı, gövdesinde pirinç veya bakırdan bir yürek biçimi bulunan güğümlerle rakı verilirdi. Ayrıca su güğümü biçiminde
fakat oluşu olmayan, ağza sıkı sıkıya geçen bir kapağı bulunan mürekkep güğümleri de vardı. Eski türk mürekkepleri çalkalanıp dövüldükçe kıvama geldiğinden, mürekkepçiler mallarını güğümlerde saklarlar ve sık sık çalkarlardı. Her çeşit mürekkeple yazılmayan elyazması mushaflar için mürekkepçinin ayırdığı birkaç güğüm mürekkep her yıl Sürre alayına teslim edilir, bu alayla Mekke’ye gönderilirdi.
Silindir biçimi, kapaklı ve genellikle galvanizli tenekeden yapılmış süt güğümleri de vardır.

Yorum yazın