El sanatı nedir – El sanatları

El sanatı nedir usta denilen bir kimsenin, kalfa ve çıraklarıyla birlikte kendi işyerinde, kendi malı olan araç ve gereçlerle, hammaddelerden yararlanarak, belli bir şey (eşya, a,-aç, gerek vb.) yapma ve bozulup eskiyenleri onarma işi ve becerisid|r. Bu amaçla kurulmuş bir işyerinde, bütün işler, genel olarak alıcıların ısmarlaması üzerine ve onların isteğine uygun olarak, tek tek yapılır. Oysa endüstri kuruluşlarında (sözgelişi fabrikalarda) belli nesneler yığınlar halinde yapılarak satıcılara (tüccara), istedikleri sayıda gönderilir ve oralarda, isteklilere tek tek satılır. Hemen bütün el sanatı ürünleri, zamanımızda, endüstri kuruluşlarında (fabrikalarda) yapılabilmektedir- Bununla birlikte elde yapılan birçok şey (sözgelişi kunduracının yaptığı ayakkabı, ev döşemeleri) çok kez daha güzel ve daha sağlam, bu nedenle de daha pahalıdır.
El sanatları, özellikle Ortaçağ’da çok gelişti. El sanatıyie uğraşanlar, Lonca (Bak.) denilen esnaf derneklerinde birlikler kurmuşlardı. Hiç kimse loncada yapılan özel bir sınavda başarılı olamadıkça usta olamaz ve dolayısıyla dükkân açamazdı.
El sanatları, yakın zamanlama kadar, yalın araçlarla yürütülürdü. XIX. ve özellikle XX. yüzyılda ortaya ‘ konulan, türlü araçlar, aygıtlar ve makineler el sanatlarıyle uğraşanların işlerini kolaylaştırdı (dikiş makineleri, matkaplar, elektrikle işleyen testereler, torna tezgâhları vb.). Bunlar, yalın araçların yerini aldı ve bectıilcr elişi olmaktan çıktı. Bugün bu tür işlere «el sanatı» yerine «küçük sanat» demek daha uygun görülüyor. Küçük sanat işyerlerinde de usta, yine kalfaları ve çıraklarıyla birlikte, ısmarlanan şeyleri, alıcının isteğine uygun olarak yapar, bozulup eskiyenleri onarır; fakat bu işlerde yalın el araçları yanında, yine kendi malı olan aygıtlardan hatta makinelerden yararlanır.
Fabrikalarda yapılan türlü parçaları birleştirilerek bir aracı, aygıtı veya ma-kineyi kullanılabilir duruma getirme işi (montaj yapma) de küçük sanatlardandır, Bu işlerin yapıldığı yerlere, ne kadar büyük olursa olsun, çok kez, endüstri kuruluşu (fabrika) denemez.

Yorum yazın