Dünyanın sonu

Dünyanın sonu. Bk. ANSİKL.

— Ed. Dünyanın sonu. Bk. ANSİKL. || Nutuk sonu, bir nutkun sonuç bölümü. (Nutuk sonunun iki amacı vardır: başlıca tanıtların özetlenmesiyle inandırma eylemini sonuçlandırmak veya duygulara başvurarak, kalpleri etkilemek.)

— Fels. Dünyanın sonu. Bk. ANSİKL.

— ANSİKL Din. Dünyanın sonu, İslâm dinine göre Allah tarafmdan yaratılan evren, belli bir süre sonra tekrar yok olacaktır. Her şey yokluktan geldiği için gene yokluğa dönecektir. Yalnız Tanrı kalıcıdır (baki); onun dışında kalan ve yaratılan her şey geçicidir (fani).

Her din, dünyanın sonunu başka bir nitelikte yorumlar. Hıristiyanlık ve İslâm dini buna kıyamet, mahşer gibi adlar verir. Dünyanın sonunun geldiğini gösteren belirtiler vardır. İslâm inançlarına göre güneş bir veya iki mızrak boyu yere yaklaşacak, dağlar düzlenecek, insanlar birbirlerini tanımayacak, dinlerin getirdiği bütün erdemler, güzellikler silinip gidecektir. Bazı aşırı dincilere göre güneş, mağribten (batıdan) doğacak. Bazı din bilginleri bunların birer sembol olduğunu, gerçekle ilgili bulunmadığını, islâm inançlanyle bağdaşmadığını ileri sürer. Çok tanrıcı dinlerden kalan, zamanla müslüman ve hıristiyan halklar tarafmdan benimsenen bu inançlar ilkel dinlerde de vardır.

Tasavvufta dünyanm sonuna inanılmaz. Çünkü Tanrı bir bütün olarak evreni kuşatır, insan ve evren Tann’dan ayrı birer varlık olmadığı, Tanrı’nm da sonsuz, sınırsız nitelikleri bulunduğu için sonu düşünülemez.

— Ed. Eski edebiyatta dünyanın sonu deyimiyle bazen âşığın sevgilisinden ayrılması, onunla ilgisinin kesilmesi ifade edilir. Genellikle sünnî inançlarına bağlanan çevrelerin edebiyatında, daha çok şeriat kurallarını benimseyen şairler tarafmdan işlenen dünyanm sonu konusu, kıyamet olarak yorumlanır. Divan edebiyatında, tasavvuf dışında kalan bütün şairler, yazarlar kıyameti dünyanm sonu olarak yorumlayarak insan için bilinemeyen bir zamanda dünyanm sonu geleceğine, kıyametin kopacağına inanırlar.

— Fels. Eskiler, dünyanın sonu’nu çeşitli şekillerde tasarlamışlardı. Persler, Mazdak*-çılığa bağlı oldukları çağlarda, dünyanm bir sonu ve yeniden ortaya çıkışı olduğunu kabul ediyorlardı. Hürmüz’ün Ehrimen’e karşı savaşı sona erdiğinde, iyiler ve kötüler bedenlerini yeniden edineceklerdi. Bunların kimi mükâfat görecek, kimi de Ehrimen ile birlikte dipsiz uçuruma yuvarla-nacaktı. Tabiat yenilenecek ve bundan böyle Hürmüz tek basma hâkim olacak; her şey ışık ve saflık haline dönüşecekti.

Hint Brahma’cılığmda, evrenin, bir Brahma günü (bizim 4 300 000 yılımız) sürmesi gerekmektedir. Bundan sonra, evren çözülüp dağılacak ve üzerinde Brahma’nın yüzdüğü uçsuz bucaksız bir okyanusa dönüşecektir. Bu çözülüş ve dağılmağa Brahma gecesi denir ve süresi Brahma gününe eşittir. Bundan sonra yaratılış başlar. Bütün öteki varlıklar gibi tanrılar da çözülüp dağılmağa mahkûmdur; onların ölümsüzlüğü mutlak değil nispîdir.

İskandinav mitolojisinde, dünyanın sona erişi ve tanrılarla insanların yeniden ortaya çıkışı Ragnarok, yani tanrıların fecri diye adlandırılmıştır.

Dünyanın sonu geldiği zaman, yeryüzü büyük bir yoksunluk içinde bulunmaktadır ve gökyüzünde tanrıların savaşı başlamıştır. Bu savaşta, iyi tanrıların yani Odin, Bal-der, Thor ve Van’lar’m karşısına Loke, kurt Fenris, yılan Midgard ve kötülük ruhları çıkar. İyi tanrılar yenilgiye uğrar ve dünya yıkılır. Ama ortadan kaldırılmaz kuvvet Vidar, uyuyan ve doğuran toprak Valle, Thor’un oğulları Magne (kuvvet), Mode (cesaret) ve hem soylu hem de saf bir kadın ve erkek bu felâketten kurtulurlar. «Her şeyin babası» bunlarla daha iyi bir dünya kurar.

İlk hıristiyanlar, dünyanın sonunun yakın olduğunu kabul ediyorlardı. Ayrıca, kutsal yazılarda (Matta, XXIV; Markos, XIII; Luka, XXI, 5-36), yeryüzünün ve göğün yakın bir zamanda tamamen değişikliğe uğrayacağı ve denizlerin ortadan kalkacağı belirtiliyordu. Ama bunların hangi çağda olacağı hakkında bir şey söylenmiyordu. 1000 Yılı, evrenin yıkılışını gösteren korkulu bir yıl olarak kabul edilmişti. Daha sonra, dünyanın sonu konusunda birçok «kehanet» (bunların en ünlüleri Nostrada-mus’unkilerdir) yürütüldü. Günümüzde, dünyanın sonunu kabul veya reddeden görüşler, bilimsel bilgiler üstünde temellendi-nlmektedir (meselâ bağıllık teorisi).

♦ Zf. Sonuncu olarak, en nihayetteki: Son gördüğüm filim bir komediydi. Zt. İLK. (LM)

Etiketler: ,

Yorum yazın