DOĞU TÜRKİSTAN (Çincede Hsinkiang)

İç Asya’da, Kuenlun dağlarının kuzeyinde, denizden 800 – 1200 m. yükseklikte, Tarım havzasını kapsayan ülkedir. Tarım havzasında, geniş alanlar, kum çölüdür. 2000 km. uzunluğundaki Tarım ırmağı Lop – nor tuzlu bataklığına dökülür. Deniz düzeyinden 150 metre daha aşağıya kadar inen Turfan çukuru, yazın dayanılamayacak kadar sıcak olur (temmuz ortalama sıcaklığı 30°); çok kurak olduğu için, ot bile yetişmez. Bu koşulların altında Doğu Türkistan’ın nüfusu, ancak bir milyon kadarı göçebe olmak üzere 6 milyonu geçmez. Havzayı kuşatan yüksek dağların beslediği akarsuların düzlüğe eriştikleri yerlerde, gelişmiş olan kentlerde, kasabalarda ve köylerde yaşayanlar tarımla uğraşır. Önceleri, İpek yolu bu kentlerden ve kasabalardan geçiyordu ve herbiri, konaklama yeri olarak, birer günlük yürüyüşün sonu idi.
Doğu Türkistan’ın kentlerinde, nüfusun yaklaşık %10’u, ticaretle ve el sa-natlarıyla geçinen Çinlilerden oluşur. Meyve bahçelerinde en çok kayısı bulunur Meyveliklerin ötesinde, pirinç; mısır, buğday ve pamuk tarlaları vardır. Darı ve patates tarlalarıyle bostaniar (kavun, karpuz tarlaları) çok kez daha uzaktır.
Çungarya’da yağışlar, Tarım havzasm- dakinden çokçadır (ortalama yılda 250 mm.); bununla otlaklar gelişebilmiştir. Urumçi, İç Asya’nın çağdaş yolu boyunda önemli bir kent ve Çungarya’mn merkezidir.
Çinli mühendisler, Tiyenşanların iki yanında petrol yatakları bularak işlet-meye açmışlardır.
Doğu Türkistan, Büyük Hun imparatorluğu, Göktürk imparatorluğu, Uygur- lar ve Karahanlılar gibi Türk devletlerinin ülkesi olmuştur.

Yorum yazın