DEPREM

yerkabuğunun küçük veya büyük bir bölümünde ansızın baş gösteren, kısa süı’Jİi sarsıntıdır. Yeçkabu- ğu içinde etken güçlerin kaya kütlelerini devindirmesinden doğar. Söz konusu güçler, yerkabuğunu belli bir noktasında kayalar üzerine basınç yapar ve zamanla bir gerilim meydana getirir. Bu gerilim, herhangi bir anda, küçük bir etkenle, kaya kütlelerinin kopup kırılmasına veya yerinden oynamasına yol açar. Yerkabuğu içinde, böyle bir olayın ortaya çıktığı yere «depremin içmerke- zis> denir. Bu merkez, çok kez 20 – 30 km. derinliktedir: çok az olan kimi hallerde ise, derinlik, 700 km.’ye Jçadar aşağılarda olabilir. İçmerkezin çekül doğrultuda tam üzerinde ve yeryüzündeki yer, «depremin dış merkezi» dir. Dışmerkez, depremin, yeryüzünde en güçlü olduğu yerdir. Sarsıntılar, içmerkezden uzaklara kadar, her doğrultuda yayılır ve her-. hangi bir yerde, yine yeryüzüne erişir (deprem dalgası), oralarda da sarsıntı’ (deprem) doğurur. Böyle yerlerde bulunan duyarlı sismograflar (depremyazar aygıtlar), deprem olduğunu gösterir. Sarsıntıyı belirten çizgiler (sismogram), deprem dalgalarının geçip geldiği kat-
* manlar ve onların iletkenliği üzerinde bilgi edinilmesini de sağlar.
Yerkabuğunda, oldukça sık baş gösteren depremlerin çoğu, yerleşilmemiş yerlerde olur. Bir kent veya köy, dış- merkezde ya da yakınında ve sarsıntılar yeterince güçlü ise, çok büyük zarara uğrayabilir: 1755 Lizbon, 1906 San Francisco, 1903 Tokyo, 1939 Erzincan, 1976 Çaldıran – Van ve yine yakın geç-mişteki Denizli, Lice, Varto, Gediz depremleri gibi…
Yeryüzünde, bir yılda, yuvarlak sayıyla bir milyon, yani her dakikada, or-talama 2 deprem olmaktadır. Dünya hiç bir an durgun ve devinimsiz değildir.
Deprem yuvalan (içmerkezleı*) yerka- buğu içinde, her yere eşit olarak dağılmamıştır. Çoğu, en son. oluşan sıradağlar çevresinde, sözgelişi Büyültokyanus’ un kenarlarında ve Akdeniz çevresinden başlayıp Anadolu, İran, Afganistan üzerinden Çinhindi’ne kadar uzanan geniş hJr kuşak boyundadır. Deniz depremleri, içmerkezi denirlerin altında bulunan
depremlerdir. Bu tür depremler çok iri dalgalar doğurur ve dalgaların eriştiği kıyılarda zararlara yol açar.
Volkanlar (sönmüş veya etkin)-çev-_ resinde de depremler olur; fakat bunlar oldukça dar bir alanı etkiler (volkanik depremler). ;
Yerkabuğunun içinde ve çoğu yeryü- • . züne yakın olan mağaraların tavanlarının çökmesi de sarsıntılara yui.açar (çöküntü depremleri); fakat bu tür depremler, volkanik depremlerden de .tüçük bir alanda duyulur.

Yorum yazın