DAĞLAR

yeryüzünde, çevresinden yüksekliği 500 m.’den çok olan kabartılardır. Daha az yüksek olanlara «tepe» veya «sırt» denir. Dağlar ve tepeler türlü olayların etkisiyle oluşur veya türerler. Yanlardan gelen çok güçlü basınçlar yüzünden, geniş alanlar kaplayan kaya katmanları, kıvrılıp katlanarak yükselir (Kıvrımlı dağ oluşumu; Toros dağları, Alpler vb.). Kimi dağlar, doğrudan doğruya yerin ya da yerkabuğunun içinden, çekül doğrultuda gelen güçlü basınçla oluşur. Kimi dağlar ve tepeler de, Güney Afrika’nın masamsı (üstü düz) dağları gibi, iki yandaki kayaların akarsularla veya rüzgârlarla aşındırılması ve taşınıp uzaklaştırılmasından artakal- mıştır.
Ağrı, Erciyeş, Karacadağ veya Haşan dağı gibi çevresinden hemen hemen tek başına yükselen dağlar, genel olarak, yerin içinden püskürülen erimiş kayaların, yeryüzünde donarak üstüste birikmesiyle oluşmuştur (volkan dağları = yanardağlar veya tepeler). Volkanlar, kutup bölgelerinde de vardır. Bunlar yerkabuğunun uzun ve derin çatlakları boyunca özellikle Büyükokyanus çevresinde sıralanmışlardır.
Türkiye’de Van gölünün batısında Nemrut, kuzeyinde Süphan, kuzeydoğuda Tendürük, Küçük Ağrı ve Büyük Ağrı, İç Anadolu’da Erciyeş, Melendiz, Hasan dağlarıyla Karaman’m kuzeyinde Karadağ, Güneydoğu Anadolu’da Karacadağ başlıca sönmüş volkanlardır. Er- ciyeş’le Karadağ arasında ve Kula kasabası yakınlarında da genç küçük volkanlar vardır.
Türkiye’nin sıradağları için «Türkiye» maddesine bakınız.
Ünlü dağlar ve yükseklikleri:
Asya’da :
Everest tepesi, Nepal, Himalayalar 8848 metre; Godwin Austen, Keşmir, Kara- kurum 8611 m.; Kançincunga, Nepal, Himalayalar 8579 m.; Nanga Parbat, Hindistan, Himalayalar 8126 m.; Elbrus, Sovyetler Birliği, Kafkaslar 5633 m.; Ağrı Türkiye, Doğu Anadolu 5137 m.; Fu- ciyama, Japonya 3776 m.
Amerika’da :
Aconcagua, Arjantin, Andlar 5958 m.; Chimborazo, Ecuador, Andlar 6272 m.; McKinley, A.B.D., Alaska dağları 6229 m.; Papacatepeti, Meksika, 5452 m.
Afrikada :
Kibo, Tanzanya, Klimancaro 5895 m.; Mavensi, Tanzanya, Klimancaro 5270 m.
Avustralya’da :
Kosciuszko, Avustralya, Avustralya Alpleri 2230 m.
Antarktika’da :
Executive Committee Range, Merie – Byrd – Land 6100 m.
Avrupa’da :
Mont-Blanc, Fransa, Alpler 4810 m.; Monte Rosa, İsviçre, Alpler 4634 m.; Weisshorn, İsviçre, Alpler 4505 m.; Matterhorn, İsviçre, Alpler 4477 m.; Jung-frau, İsviçre, Alpler 4158 m.
Türkiye’nin yüksek dağlarından birkaçı :
Kaçkar, Doğu Karadeniz 3932 m.; Üç- dorufe (Verçinik), Doğu Karadeniz 3709 m.; Erciyeş, İç Anadolu 3917 m.; Demirkazık (Aladağlar), Akdeniz bölgesi 3756 m.; Medetsiz tepesi, Bolkar dağları 3524 m.; Buzul (Cilo), Hakkâri dağları (4116 m.; Sünbül, Hakkâri dağları 3607 m.; U- ludoruk (Reşko), Hakkâri dağlan 4135 m.; Büyük Ağrı, Doğu Anadolu 5137 m.; Küçük Ağrı, Doğu Anadolu 3896 m.; Tendürük, Doğu Anadolu 3660 m.; Süphan, Doğu Anadolu 4058 m.

Yorum yazın