BİRLEŞMİŞ MİLLETLER TEŞKİLÂTI

dünyada barış ve güvenliği korumak, milletler arasında ekonomik, sosyal ve kültürel işbirliğini sağlamak üzere kurulmuş bir örgüttür. Yeteri kadar etkili görülmemekle birlikte, insanlığın korunmasında önemli bir güvence sayılmaktadır.
XX. yüzyılın ilk yarısında iki dünya savaşı oldu. Birinci Dünya savaşı 1914 – 1918. İkinci Dünya savaşı 1939 – 1945 yılları arasında yapıldı. Her iki savaş da bütün dünya milletlerini etkisi altında bıraktı. Artık insanlık, kendisinin neden olduğu böyle acılara ve çok büyük yıkımlara sürüklenmemeliydi.
Birinci Dünya savaşından sonra 1918 yılında; savaşı önlemek amacıyla Kavimler Cemiyeti (Bak.) kuruldu. Fakat, Kavimler Cemiyeti, caydırıcı bir kuvvete sahip olmadığından kararlarını anlaşmazlık çıkaran devletlere kabul ettiremedi. İkinci Dünya savaşının çıkması önlenemedi.
İkinci Dünya savaşından sonra, barışın sürekli olarak, sağlanması gereği daha iyi anlaşıldı. Bundan sonraki savaşların açabileceği derin yaralardan insanlığı korumak, uygarlığın yıkılmasını önlemek için Birleşmiş Milletler teşkilâtı meydana getirildi.
Milletlerin, savaşı önlemek için birleşmeleri düşüncesini, önce Atatürk ileri sürdü. O. 1937’de şöyle demişti: «İnsanlığın hepsini bir vücut ve bir milleti de bunun bir organı saymak gerekir. Bir vücudun, parmağının ucundaki acıdan öteki bütün organlar etkilenir. Dünyanın filan yerinde bir rahatsızlık varsa, tıpkı kendi aramızda olmuş gibi, onunla ilgilenmeliyiz. Olay, ne kadar uzak olursa olsun, bu ilkeden şaşmamak gerekir. İşte bu düşünüş, insanları, milletleri ve hükümdarları bencillikten kurtarır. Bencillik, kişisel olsun, milli olsun, her za-man fena kabul edilmelidir.»
Birleşmiş Milletler ülküsüne doğru ilk adımı Amerika Birleşik Devletleri cumhurbaşkanı Ruzvelt (Roosevelt) ile İngiltere başbakanı Çörçil (Churchill) attılar (1941) ve Atlantik Anayasasını imzaladılar. Sonra bu yoldaki çalışmalara Sovyetler Birliği ve Çin de katıldı. Bir-leşmiş Milletler teşkilâtı için bir anayasa taslağı hazırlandı. Elli devletin katıldığı San Fransisco konferansında, Birleşmiş Milletler anayasası son şeklini aldı ve imzalandı (1945). Türkiye de bu örgüte üye oldu.
Birleşmiş Milletler teşkilâtının amacı, Anayasada şöyle belirtildi: «Birleşmiş Milletler, gelecekteki insanları savaştan korumaya, dünyada yaşayan insanlara hiç bir şey. ayırmaksızın eşit haklar sağlamaya çalışacaktır. Milletlerarası yapılacak kanunlarla her türlü haksızlığın önüne geçecek, insanlara çok daha geniş özgürlük, daha iyi yaşama koşulları sağlayacaktır. Böylece milletler, birbirlerine karşı daha geniş bir şekilde ve iyimser isteklerle bağlı olacak ve iyi ilişkiler sağlanacaktır. Bu amaçlara ulaşmak için Birleşmiş Milletler teşkilâtı, ge-rektiğinde kuvvete baş vuracaktır. Birleşmiş Milletler teşkilâtının yapmak istediği işlerin başında, anlaşmazlıkları ele alarak milletlerarası kanunlarla düzeltmek, ve adaletten asla ayrılmamaktır.
Milletlerin dostluğunu güçlendirecek ve barışın sürekli olmasına çalışacaktır. Aynı zamanda milletlerarası ekonomik, sosyal ve kültürel ilişkileri de düzenleyecektir. İnsan haklarını korurken, hiç bir ayrılık gözetilmeyecek ve bütün milletler eşit tutulacaktır. Birleşmiş Milletler anayasasına aykırı davrananlar, Birleşmiş Milletler teşkilâtından çıkarıla-caktır.»
Birleşmiş Milletlerin çalışma organları ve bunların görevleri aşağıda açıklanmıştır :
Genel kurul: Bütün üye devletlerin delegelerinin toplanmasından meydana gelir. Bir tartışma organıdır. Genel kurul, her yıl kendiliğinden toplanır. Ayrıca olağanüstü toplantılar da yapar. Her üyenin bir oyu vardır. Genel kurulda, dünyanın ve üye devletlerin sorunları görüşülür; öğüt verilir veya uyulması zorunlu kararlar alınır. Yeni üye alınmasına veya herhangi bir devletin üyelikten çıkarılmasına karar verilir.
Genel kurulda, önemli konularda üçte iki çoğunlukla karar alınabilir.
Genel sekreterlik: Genel kurul tarafından seçilen genel sekreter, teşkilâtın en yüksek memurudur. Her yıl çalışmalar hakkında Genel kurula rapor verir. Anlaşmazlıkları giderme yollarını araştırır. Barışı tehlikeye düşüren bir durum karşısında, Genel kurulu toplantıya ça-ğırır.
.Güvenlik konseyi; Siyasal alanda bir yürütme organıdır. On bir üyesi vardır. Bunlardan beşi (Ingiltere, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği, Çin) değişmez. Altı üye, bölgelere göre iki yıl için Genel kurulca seçilir. Konseyde her üyenin bir oyu vardır. Sürekli üyeler, alınacak bir kararı veto edebilir. Konseyin asıl görevi, dünyada barış ve güvenliği sağlamaktır. Her zaman işbaşındadır. Üye devletlerin verdikleri birlikleri, gerekli gördüğü yerlerde görevlendirir.
Vesayet konseyi: Henüz kendi kendini yönetecek düzeye gelmemiş olan sömürge durumundaki toplulukların işleriyle uğraşır ve onları korur.
Ekonomik ve Sosyal konsey : Genel kurulca seçilmiş on sekiz üyeden kurulmuştur. Toplumların her yönden daha iyi bir yaşayışa erişmeleri için çalışmalar yapar. Avrupa, Asya, Uzakdoğu, Latin Amerika, Afrika için bölge komisyonları kurmuştur.
Milletlerarası Adalet divanı: Genel kurul ve Güvenlik konseyi tarafından dokuz yıl için seçilen on beş yargıçtan kurulur. Her devlet yalnız bir aday gösterebilir. Her üç yılda bir üyelerin üçte biri yenilenir. Toplantılarını Hollanda’ nın Lahey şehrinde yapar. Kendisine bağ-lı devletler arasındaki davaları ve anlaşmazlıkları çözmeye çalışır.
Birleşmiş Milletler teşkilâtına bağlı daha başka kuruluşlar da vardır. Milletlerarası Sağlık teşkilâtı (WHO), Milletlerarası Sivil Havacılık teşkilâtı (İCAO), Milletlerarası Para fonu (FUND), Birleşmiş Milletler, Eğitim, Bilim ve Kültür teşkilâtı (UNESCO), Milletlerarası Kalkınma Bankası (BANK) bunlar arasındadır.

Yorum yazın