BİLGE KAĞAN

Göktürklerin kurdukları Kutluk devletinin hükümdarıdır (683 – 734). Babası bu devletin kurucusu olan Kutluk (Kutluğ) Kağandır. Kutluk Kağan öldüğü zaman Bilge Kağan sekiz yaşında idi. Onun için amcası Ka-pağan Kağan hükümdar oldu. Kapağan Kağanın öldürülmesinden sonra, oğlunun hükümdarlığını Bilge Kağan ile kardeşi Kül Tigin tanımadılar. Onunla yaptıkları savaşı kazanarak Kutluk devletinin başına geçtiler. Bilge Kağan hükümdar, Kül Tigin ordu komutanı oldu (716). İki kardeş birlikte devleti yönettiler.Bilge Kağan, Türk boylarının çıkardıkları ayaklanmaları, kardeşinin yardımıyla bastırdı. Türkeşlerin hükümdarı Sulu Hanla iyi ilişkiler kurdu. Yurdunu kalkındırmaya çalıştı. Çinlilerle de anlaşmak istedi. Fakat Çinlilerin ülkesinde karışıklıklar ve ayaklanmalar çıkar-maktan vazgeçmemeleri yüzünden onlarla savaşmak zorunda kaldı. Çinlilerin saldırısını önledi. Çin üzerine başarılı bir sefer yaptı. Çinlilerle düşmanlık sürüp gitti. Ayaklanmaların da sonu alınamadı. Gül Tigin, Oğuzların bir bas¬kını sırasında öldürüldü. Gül Tigin için büyük bir cenaze töreni yapıldı. Bu tö¬rene, dost ve düşman devletlerden ve Kutluk devletine bağlı topluluklardan temsilciler geldi. Bilge Kağan, kahraman kardeşinin mezarını yaptırmak ve ona bir anıt diktirmek için Çin’den sanatçı¬lar getirtti. Anıt üzerindeki yazıtı, yi¬yenleri Yuluğ Tigin hazırladı. Bu yazıt, Orhun harfleriyle Türkçe ve Çince ya-‘H zildi. Anıt, Koşu Çaydam’da dikildi.Bilge Kağan, bundan sonra Çinlilerle iyi ilişkiler kurdu. Bir Çinli prensesle evlenmek üzere iken, bir seferden dö¬nüşte zehirlenerek öldürüldü (734). Bil¬ge Kağan, Türk birliğini sağlamak için büyük çaba göstermiş ve başarılı olmuş¬tur. Ölümü, ülkesinde ve komşu ülke-lerde üzüntü ile karşılandı. Çin’de bile yas ilân edildi. Kardeşi Gül Tigin’in ya¬nına gömüldü. Onun için de bir anıt di¬kildi.- Yazıtını yine Yuluğ Tigin hazır¬ladı (Bak. Orhun anıtları).

Yorum yazın