Bayrak Nedir – Bayrak Türleri

Bayrak Nedir – Bayrak Türleri

Yeryüzünde her devletin bir bayrağı vardır. Bayraklar ulusların ayırt edici simgesidir. Bayrak tek ve çeşitli renklerde olabilir. Kimilerinde resim, şekil, çizgi, yazı gibi anlamlı işaretler, arma ve amblemler bulunur ve genellikle dikdörtgen biçiminde kumaş parçalarından yapılır. Bir direğe, bir göndere çekilerek dalgalandırıldığı gibi yapıların pencere ve damlarından asılarak da kullanılabilir. Ülkelerin ulusal, donanma ve ticaret bayraklarından başka çeşitli ulusal ve uluslararası kuruluşların, siyasi partilerin, dernek ve kulüplerin de bayrakları bulunabilir.
Türkçemizdeki bayrak sözcüğü eskiden “batrak” biçiminde kullanılıyordu. Divan-ı Lügat-üt Türk’te, bu sözcük, “Ucuna bir ipek parçası takılan mızrak” biçiminde açıklanır. Askeri birliklerin onur simgesi olan bayraklara sancak denir.

Çeşitli ülke bayrakları

ESKİ ULUSLARDA BAYRAK
Eski uluslar ordu örgütünde daha çok alem kullanırlardı. Alem madenlerden ya da sert maddelerden yapılır, direk, gönder ya da mızrakların ucuna yerleştirilirdi. Alem olarak kutsal sayılan hayvanlar, tüyler; hükümdarın adı yazılı levhalar; ay yıldız şekilleri ve kutsal sözler kullanılırdı. Örneğin, Asurluların alemi, koşan bir boğa üzerinde yayını germiş askerdi. Sümerler, işaret olarak güneş, aslan ve çeşitli hayvan resimleri kullanırlardı. Aslanların kanatlı ve kanatsız olanı vardı. İranlIlar, mızrağın ucuna kartal alemini takarlar, ayrıca üzerinde Güneş Tanrısı’nın simgesi bulunan kumaştan yapılmış sancaklar taşırlardı. Yunanlılar, eskiden mızraklarının ucuna zırh parçası geçirir, savaşta taşırlardı. Araplar, önce beyaz, sonra siyah bayrak kullandılar. Emevilerin bayrağı beyaz, Abbasilerin siyahtı.
Kumaştan yapılan ilk bayrakların Çin ve Hindistan’da kullanıldığı sanılmaktadır. Çin bayraklarında kırmızı kuş, beyaz kaplan, mavi canavar gibi işaretler bulunurdu.
Avrupa’da eskiçağda alemleri süslemek için kumaş kullanılmıştır. Ancak,amblem olarak kullanılan bayrak ve sancakların kumaştan yapılması ortaçağda başlar. Bu çağda ilk bayraklar dinsel bir nitelik taşıyordu. Üzerlerinde genellikle altın ya da gümüş sırma ile işlenmiş haç modelleri vardı. Yeniçağ başında düzenli ulusal orduların örgütlenmesiyle önce her bölüğün kendine özgü bölük sancağı yapıldı. Daha sonra bunlar kaldırıldı, alay sancağı kondu. Bir yanda piyade, süvari ve deniz kuvvetleri için ayrı ayrı sancak biçimleri saptanırken, ulus ve devletlerin amblemi olan
ulusal bayraklar ortaya çıktı. İlk ulusal bayrak 1579 yılında, Hollanda’da Orange prenslerinin hanedan sancağı olan yatay çizgili turuncu, beyaz, mavili bayrağın ulusal bayrak olarak kabul edilmesiyle oluştu.


BAYRAK TÜRLERİ

Bayraklar kullanıldıkları yere ve zamana göre alem, bandıra, flama, gidon, flandra, fors, sancak gibi adlar alırlar.
ALEM: Eskiden biçim bakımından bayrağa benzemezdi. Madenden ya da başka maddelerden yapılır; direk, gönder ya da mızrakların ucuna takılırdı. Eskiden kullanılan tuğ, bazı gönder tepelerinde görülen ay yıldız, minare külahlarında, cami kubbelerinde bulunan ayça biçimindeki simgeler alem sayılmaktadır. Alem daha sonra bayrak biçimini aldı. Alemdar sözcüğü, bayraktar sözcüğü anlamına kullanıldı.

BANDIRA: Yabancı gemilerin çektiği bayraklara denir.

FLAMA: İşaret için kullanılan küçük boyda bayraklardır. Genellikle üçgen biçimindedir. Kare ve dikdörtgen biçiminde olanları vardır. Gemilerde uzaktan işaretleşmek için kullanılan bayraklara da flama denir. Flama sözcüğü, karargâhlarda ordu, kolordu, tümen gibi birliklerin çeşidine göre dikilen bayrak biçimindeki madeni işaretler için de kullanılır.

GİDON: ön kıyısı çatal biçiminde yırtmaçlı olan flamaya denir.

FLANDRA: Bunlar, ince, uzun, şeride benzer bayraklardır. Ucu yırtmaçlı olanına “çatal flandra” denir. Ulusal renkler taşıyan bu bayraklar, beylik gemilerin grandi direğinin şapkasına çekilir.

FORS: Ulusal bayrağın renk ve karakteri esas alınarak üzerine mevki ve rütbelere göre özel işaretler konulan, cumhurbaşkanı ile amirallere özgü kare biçiminde bir bayraktır. Amiral forsu pruva direğine çekilir. Ayrıca kimi servis bayrakları için de fors sözcüğü kullanılmaktadır. Gümrük forsu, kılavuz forsu, liman kontrolü forsu gibi.

SANCAK: Bizde saltanat döneminde, gerek hükümdarlarla komutanlara özgü kişisel bayrağa, gerekse savaş bayrağına sancak denirdi. Bugün askeri birliklerin, özellikle alayların başında bir sancaktar tarafından taşınan işlemeli, kıyısı saçaklı savaş bayrağına sancak diyoruz. Savaş gemilerinin pruvasında cıvadara direğine çekilen küçük bayrağa “cıvadara sancağı” ya da “demir sancağı denir.
Kullanılış yerlerine göre bayrak sözcüğü farklı anlamlara gelir, örneğin ulusal ya da uluslararası alfabetik işaret bayrakları, denizcilikte gemilerin bağlı olduğu ortaklık ya da armatörlerin simgesi olan armatör bayrakları ya da forsları, bayrak koşusundaki bayrak, futbol oyunundaki korner bayrağı, demiryolu teşkilatında kullanılan kırmızı ve yeşil bayraklar gibi. Bunlara b&zen flama ve fors da denir.

ULUSAL VE ULUSLARARASI BAYRAKLAR
Bir devletin ya da ulusun amblemi olarak kullanılan ve uluslararası siyasal değeri olan bayraklar şu adları alır: Ulusal bayrak, devlet bayrağı, hükümet bayrağı, savaş bayrağı, donanma bayrağı, askeri bayrak, ticaret bayrağı, servis bayrağı, ülke bayrağı, kılavuz bayrağı.
Uluslararası büyük örgütlerin de özel bayrakları vardır. Bunların en tanınmış olanları, Birleşmiş Milletler, Kızılay, Kızılhaç, Kızıllaslan ve Olimpiyat bayraklarıdır.
Saıvaş gemilerinin arka gönderine çekilerek, bu gemiferin hangi devlete ait olduğunu gösteren savaş ya da donanma bayrakları çoğu kez üzerlerinde devlet armasını ya da özel bir amblem taşırlar. Bunlar bazen ulusal bayraktan epeyce farklı olurlar. Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Fransa ulusal, n;smi, ordu, donanma, ticaret gemileri bayrağı olarak yalnız birer bayrak kullandıkları halde Büyük Britanya İmparatorluk ve III. Re- ich Almanyası, Krallık ve Cumhuriyet Italyası, Çarlık Rusyası ve Sovyetler Birliği donanmalarında ayrı bayrak kullanmışlardır.
Bir devlette kullanılan bayrakların özellikle ulusal bayrağın biçimi, ölçüleri ve kullanılma tarzı yasa ile belirlenir.

BAYRAĞIN KULLANILIŞI
Ulusal bayraklar ülke sınırları içinde kullanılır. Dış ülkelerde de gemilere ve elçilik binalarına çekilir. Yabancı uyruklular tören günlerinde oturdukları binalara, bağlı oldukları devletin bayrağını çektikleri zaman onun satğına konuğu bulundukları ülkenin bayrağını da çekmek zorundadırlar. Orduda alay sancaklarından başka ulusal bayrak da kullanılır. Kalelerin eın yüksek burcuna dikilir. Savaşta bir kenti işgal eden kuvvetler birden fazla devletin askeri ise, bu devletlerin bayrakları alt allta değil, yan yana çekilir. Ticaret gemileri bir yabancı devletin kara sularına girerken, o devletin yasalarına uyduklarını göstermek için pruva direklerine o devletin bayrağını çekmek zorundadırlar. Savaş gemileri bunu yapmazlar. Yalnız yabancı bir limanda iken o devletin protokola geçmiş bir bayramı varsa direk başlarına o devletin bayrağını çeker, tüm gemiyi baştan başa işaret bayrakları ile donatırlar. Savaş gemileri konuk olarak yabancı bir limana girdikleri zaman salvolarla kenti selamlarken pruva direğine o devletin bayrağını çekerler. Devlet başkanının fors taşıyan
gemisi tüm gemiler tarafından selamlanır.

TEK RENKLİ BAYRAKLARIN ANLAMI
Tek renkli bayraklar işaret bayrağı olarak kullanıldığı zaman şu anlamları belirtirler:
Beyaz Bayrak: Savaşta görüşme isteğinde bulunmak ya da teslim olmak.
Kırmızı Bayrak: Denizde geminin tutuşur madde ile yüklü olduğunu bildirmek. Trafikte “dur„ işaretini vermek. Kızıl bayrak ise, ihtilal amblemidir.
Yeşil Bayrak: Trafikte “GEÇ” demiryollarında “Yavaş geç,, işaretidir.
Sarı Bayrak: Bulaşıcı hastalık ve karantina işaretidir.
Siyah Bayrak: Matem ya da idam işaretidir. Eskiden korsan gemilerinde kullanılırdı. Avrupa’ da savaş zamanı hastanelere de çekilirdi.

Yorum yazın