Ansiklopediciler Kimdir

Ansiklopediciler Kimdir

ANSİKLOPEDİCİLER (Encyclopédistes). 18. yy’da Fransa’da Diderot başkanlığında hazırlanan; akılcılığı, eleştirici tutumu, maddeciliği, özellikle de devrimci düşünceyle belirginleşen o döneme kadar edinilmiş tüm bilgileri içeren evrensel bir esere katkıda bulunan Fransız düşünürleri. Bu çalışmanın Avrupa kültür yaşamında derin ve sürekli bir etkisi oldu. Ansiklopedi kilisenin felsefe düşüncesi üzerinde kurduğu baskıya son vererek Fransız Devrimi’nin ve demokrasinin düşünsel koşullarını hazırladı. Ansiklopedi sözcüğü insanın edindiği bilgilerin tümünü kapsamayı amaçlayan bir üründür. Ansiklopedik bilgi, özgün ve derin bir bilgi olmaktan çok yaygınlığı olan bütünleyici bir bilgidir; yani evrende var olan her şeyin bilgisini kendinde toplama amacını güder. Bu anlamda ansiklopedik bilgi; Hegel’in sözünü ettiği “saltık bilgi”ye karşıttır. Çünkü bu dünyayla ilgili bilgilerimiz sürekli değişmekte ve gelişmektedir. Özgün adı “Encyclopédie oule Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers” (Akla Göre Düzenlenmiş Bilimler, Sanatlar ve Zanaatlar Ansiklopedisi ya da Sözlüğü) olan ve ilk kez ortaklaşa bir çalışmayla hazırlanan bu anıt eser, İngiliz yazarı Cnambers’in (1680-1740) 1728’de yayımladığı Cyclopaedia’nin Fransızca çevirisine Diderot ile arkadaşlarının maddelerde pek çok genişletmeler yapmaları ve yeni konular eklemeleriyle özgünleştirildi. Baştan sona d’Alembert’in de yardımıyla Diderot’nun tamamladığı yapıtın yayımlanması 1751’den 1772’ye kadar sürdü. D’Alembert Ansiklopedi’ye yazdığı Önsöz’de bilgilerimizin belleğin, düşgü-cünün ve aklın ilkelerine göre birbirine bağlanıp sıralandığını belirtmekte ve insan düşüncesinin gerçekleştirdiği ilerlemelerin tarihsel tablosunu çizmeye girişmektedir. Eserdeki “incelik”, “güzel konuşma”, “düşgücü” ve “düş gücü” maddelerini Voltaire; “beğeni” maddesini Montesquieu; müzik maddelerini Rousseau; felsefenin gelişimiyle ilgili maddeleri Helvetius ve Condillac; Tanrı-bilim maddelerini Yvon; kimya maddelerini d’Holbach; doğal tarih maddelerini Daubenton; edebiyat eleştirisi maddelerini Marmontel; dilbilgisi maddelerini Dumarsais; matematik ve astronomi maddelerini d’Alembert, ekonomi ve siyaset maddelerini de Turgot yazdı. Ancak ansiklopedinin asıl ruhu ve önderi Diderot’tur. Bövlece Batı düşünce tarihinde ilk olarak, bütün merakları doyurabilecek bir genel kültür sözlüğü yaratılmış oldu. Özü, aklın tüm tinsel sorunlara uygulanması demek olan

Descartes’çi düşünceye dayanmaktaydı. Bu düşünce; bilim adına kilisenin bağnazlığını, gülünç inançları, yetke anlayışını ve tutucu gelenekleri amansızca yargılayan çözümleyici, eleştirici ve açımlayıcı bir düşünceydi. Yine de birçok bilginin, kanıtın biriktiği, ancak düşüncenin geri kaldığı ve özgün ürünler veremediği dönemlerde hep ansiklopediciler çağının başladığını gözönünde bulundurmak gerekir. Ancak ansiklopedicilerin yeterli özgün düşünceyi üretmemelerine karşın zamanlarına kadar gelen bilgi birikimini bir araya getirmeleri ve bunun da aydınlanma hareketinin temelini oluşturduğu bir gerçektir. Felsefe tarihinde İskenderiye ve İslam Felsefesi döneminde de buna benzer bir ansiklopediciler evresi yaşanmıştır. Bu evre, düşüncenin yeni bir atılım için durup dinlendiği, yaratıcı bir çabaya girmeden önce o zamana kadar elde edilenlerin bir dökümünü yapmaya giriştiği biçiminde yorumlanabilir.

Yorum yazın