Anket Nedir – Anket Nasıl Yapılır

Anket Nedir – Anket Nasıl Yapılır

ANKET, toplumsal durumları betimleyen verileri elde etmek üzere başvurulan her türlü araştırma biçimi. Toplumbilimlerinin bilimsel geçerlilik ve güvenirlilik kazanabilmeleri için birtakım yöntem ilkeleri ve kurallarına sahip olmaları gerekir. Toplumbilimleri bu ilkeler doğrultusunda araştırma yaparken gözlem ve düzenli çözümleme gibi birtakım yöntem tekniklerinden yararlanır. Başlıca gözlem yollarından biri olan kapsamlı gözlemin çeşitli teknik ve yöntemleri vardır. Anket de kapsamlı gözlemlerde başvurulan en önemli araçlardan biridir. Anket bir konuda kamuoyunun incelenmesi, bir toplumsal kümenin kültürel, ekonomi özelliklerinin araştırılması, bir toplumsal örgütün incelenmesi amacıyla yapılır. Anketler çok sayıda birey arasında yapıldıklarından, toplumsal kümelerin, hatta toplumun daha iyi tanınmasını ve birtakım tahminlerde bulunulabilmesini sağlar. Bu özelliklerinden ötürü anketi toplumbilim araştırmacılarının yanı sıra kamu örgütleri, çeşitli sivil kuruluşlar da sürekli uygular, ilk geniş kapsamlı anket uygulaması seçim sonuçlarını önceden kestirme amacıyla ABD’de yapıldı. Bilimsel olmayan ve çok basit olarak hazırlanan bu anketlerin ilki 24 Temmuz 1824’te Haris-burg Pensylvanian gazetesinde yayımlandı. Özellikle ikinci Dünya Savaşı’ndan bu yana anket uygulaması tüm ülkelerde yaygınlaşarak toplumbilimlerinin başlıca araştırma yöntemlerinden biri durumuna geldi.

Anketler tüm toplumu ilgilendiren sorunlar üzerinde çok geniş kapsamlı olabileceği gibi dar çevrelere seslenen özel nitelikte de olabilir. Örneğin toplum yapısındaki değişimleri saptamak amacıyla çok sayıda birey arasında uzun sürelerde yürütülen bilimsel bir anketle, bir gazete ya da derginin okurlarının eğilimlerini öğrenmek için yaptığı bir anket, aralarındaki büyük nicel ayrılıklara karşın, temelde değerlendirme yapmak ve yeni oluşumları önceden kestirmek amacını taşır. Anketlerin sağlıklı sonuçlar verebilmesi birtakım işlemlerin yapılmasını ve bilimsel ilkelere göre yürütülmesini gerektirir. Anket hazırlanırken uyulacak ilkeler: örnekleme yapılması, soru kâğıdı hazırlanması, bireylerle görüşmelerin yürütülmesi, görüşme sonuçlarının sayılması ve yorumlanarak yazılmasıdır.

Örneklem. anket yapılacak kişilerin seçilmesidir. Bu seçimin yapılmasında göz önüne alınması gereken iki ana ölçüt, örnekleme girecek kişilerin seçiminde uygulanacak yöntem ve örnekle-min temsil yeteneğinin hesaplanmasıdır, iki temel örneklem biçimi vardır: Rastlantısal örneklem, kota yöntemi. Kota yönteminde önce incelenecek kümenin minyatür bir modeli kurulur. Daha sonra bu kümedeki bireysel, ailesel, mesleksel, bölgesel grupların nüfusu, yani kotası kararlaştırılır. Minyatür modelde

2.000 kişi ele alınacaksa, bunların kategorilere göre dağılımı ana kitledeki oranlarına göre saptanır. Bu kota yönteminin ayırt edici özelliğidir. Rastlantısal örnek-lemlerdeyse anket yapılacak kişilerin seçimi şansa bırakılır. Başlıca seçim yöntemleri, telefon rehberlerinden gelişigüzel ad seçmek, yöre ve küme örneklemesi yapmaktır. Örneklemin temsil yeteneğiyse büyük sayılar yasası ve ola: sılık hesaplarına dayanılarak elde edilir. Soru kâğıtlarının hazırlanması. Anketin sonuçları açısından soruların içeriği, biçimi ve sıralanması büyük önem taşıdığından, soru kâğıdının hazırlanması oldukça güç ve karmaşık bir iştir. Soruların hazırlanmasında ilk saptanacak kural, kapalı ya da açık uçlu sorulardan hangisinin kullanılacağıdır. Kapalı uçlu soru yanıtın, “evet”, “hayır” ya da “düşüncem yok” biçiminde olabileceği sorular; açık uçlu sorularsa, yanıtlayıcının istediği gibi yanıt verebileceği sorulardır. Her iki soru tipinin de bazı üstünlükleri ve sakıncalı yanları vardır. Açık uçlu sorularda anketin yapaylığı ve tekdüzeliği ortadan kalkarken, kapalı uçlu sorularda uygulama ve değerlendirme çok kolaydır. Anketlerde uygulanan öteki soru türlerinin başlıcaları, seçenek yanıtlar dizisiyle hazırlanan sorular, değerlendirme amaçlı sorular ve test sorularıdır.

Soru tipinin saptanmasından sonra soru kâğıdının planlaması yapılır. Soru kâğıtları gelişigüzel yerleştirilmiş bir dizi sorudan değil, birbirine zarar vermeyen, ankete katılanları irkiltmeyen onları soruşturmacıya karşı savunma durumuna sokmayan sorulardan oluşur. Soruların birbirlerine zarar vermemesi için uygulanan huni yönteminde en genel sorular başlarda, özel sorular sonlarda yer alır. Amaç, bireyleri etki altında bırakmamaktır. Bireyleri irkiltecek kimi duyarlı sorular da soru kâğıdına dengeli bir biçimde yerleştirilerek bireylere güven kazandırılır. Soruların sayısı ve aynı konuyla ilgili sorular (soru bataryası) çok iyi saptanmalıdır. Soru sayısı çok fazla olduğunda ankete katılanlar usanmakta, özellikle son soruları ya yanıtsız bırakmakta ya da savruk yanıtlar vermektedir. Soru biçimleri de oldukça önerrtlidir. iyi bir ankette sorular elden geldiğince basit, anlaşılır olmalı, kullanılan dil kimseyi yadırgatmamalıdır. Soru metinlerini kişiselleştirmek, örneğin,

‘ sizin düşüncenize göre..” diye başlayan sorular sormak genellikle yanıtların güvenilirliğini artırmakta, ankete katılım oranını yükseltmektedir, insanlar genel olarak sorulara evet yanıtı verme eğilimleri taşır (Panurgic kompleksi). Bu nedenle souların sorulma biçimlerinin iyi saptanması anket sonuçlarının sağlıklılığı açısından önemlidir. Örneğin aynı soru hem evet hem de hayır yanıtıyla karşılanabilecek biçimde düzenlenebilir, insanların evet yanıtı verme eğilimleri böylesi durumlarda gerçeğe uygun olmayan sonuçların ortaya çıkmasına yol açar. Özellikle hükümetler kendi istedikleri yanıtı elde edebilmek için evet diye yanıtlanacak soruları hazırlar. Bireylerle görüşmelerin yürütülmesi. Anket uygulamalarında başvurulan iki ana yöntem vardır: Yanıtların yazılı ya da sözlü olarak soruşturmacıya iletilmesi. Yazılı yanıtlar genellikle posta yoluyla ya da ankete topluca katılmalarla elde edilir. Ancak gruplara yazılı anket uygulamak oldukça güçtür; nedeni de o kadar sayıda kimseyi belli bir yerde toplayabilirle sorunudur. Yine de askeri kurum-larda, okullarda, büyük işyerlerinde bu türden önemli anketler yapılmıştır. Sözlü anketleri uzmanlaşmış soruşturmacılar yürütür; bu tür anketler uygulanmalarındaki kolaylığa karşın çeşitli sorunları da birlikte getirir. Ankete katılanların çoğunluğu anonimliklerini koruma eğilimi taşıdığından birtakım toplumsal kümelerden sözlü yanıtlar almak oldukça güçtür. Soruşturmacının dış görünümü, yaşı, cinsiyeti yanıtlarda önemli sapmalara neden olur. Yüzyüze yapılan anketlerde insanlar genellikle kendilerini yüceltici ya da soruşturmacının beklediğini umdukları yanıtları yeğlemektedirler. Ankete katılanların karşı cinsten olan soruşturmacılara verdikleri yanıtlar da kimi durumlarda gerçeği ve anket yapılan kişinin gerçek düşüncesini yansıtmamaktadır.

Bu nedenle sözlü anketleri uzmanlaşmış soruşturmacıların yürütmesi anket sonuçlarının güvenilirliği açısından önemlidir.

Sonuçların değerlendirilmesi. Bu aşamada karşılaşılan sorun sonuçların gerçeğe uygunluk derecelerinin saptanması ve yorumlamanın nasıl yapılacağı konusudur. Kimi araştırmalar anket sonuçlarının yanlışlığının iki tür bozulma ve sapma sonucu ortaya çıktığını göstermiştir. Bunlar şansa bağlı sapma ve bozulmalarla, raslantısal olmayan sapma ve bozulmalardır. Anket sonuçlarının yorumlanmaları her zaman’ güç, bu sonuçlara dayanarak yapılan tahminler de çoğu zaman yanıltıcıdır. Belirsiz yanıtlar, bazı soruları yanıtlamama eğilimi, yanlış örneklem uygulanmış olması, tahminde bulunma zorunluluğu yorumlama güçlüklerinin başlıca nedenleridir. Kamuoyunda anketlerin başarısı anket sonuçlarına dayanarak yapılan tahminin doğru çıkıp çıkmamasına bağlıdır. ABD’de 1948’de yapılan başkanlık seçimi sonuçlarını tümüyle yanlış tahmin eden anket sonuçları kamuoyunu derinden etkilemiş, anketlere karşı genel bir güvensizliğe neden olmuştur. Bununla birlikte toplumbilimleri açısından Dır ankete dayanarak yapılan tahminler çoğu zaman ikincil bir önem taşırlar. Toplumbilimleri için önemli olan, anket sonunda elde edilen verilerle toplumsal olaylar arasında yeni çözümlemeler yapılabilmesidir.

Bir anket örneği:

İzmir’de Kahve ve Oteller Araştır,,. Anketi

Adres Mülakâtçı:

Tarih ve saat:

işletmede konuşan kimse

1- Buraya en çok nereden, hangi meslekten müşteri gelir?

2- Buraya başkasına iletmek için haber bırakılır mı? Eşya bırakılır mı?

3- Burada biletinin alınıp verildiği otobüs var mı?

4- Müşterilerinize kamyon gibi şeyler bularak taşıma sorunlarına yardımcı oluyor musunuz?

5- En çok kaç kişi oturabilir (kalabilir)?

6- En kalabalık olduğu saatler hangileridir?

7- En çok kimler gelir? Hangi meslekten ya da hangi esnaf erbabı? işsizler gelir mi?

8- Değişik saatlerde değişik gruplar gelir mi?

9- Bir gelen ortalama kaç saat oturur?

10- Gelenler genellikle ne yaparlar?

Boş oturur: Konuşur:

Gazete okur: Kitap okur:

Oyun oynar:

Yorum yazın