Türkiye’deki Ormanlar

Türkiye’deki Ormanlar

Türkiye, 780.576 kilometrekarelik bir alanı kaplamaktadır. Yapılan araştırmalar bu alanın büyük bir bölümünün eskiden ormanlarla kaplı olduğunu göstermiştir. Oysa bugün, ormanların kapladığı alan, 19 milyon hektar kadardır. Bu, ülke yüzölçümünün yüzde 25’ini kapsar.
Türkiye’de ormanların en yoğun olarak bulunduğu yer Karadeniz bölgesidir. Burada 5.094.525 hektar orman vardır. En az ormanın olduğu bölge ise geniş bozkırların yer aldığı İç Anadolu Bölgesi’dir. Türkiye’de yasalara göre ormanlar üçe ayrılırlar: Devlet ormanları, tüzel kişiliğe sahip kamu kuruluşlarına ait ormanlar ve özel ormanlar.
Orman Kanunu da ormanları nitelik ve özelliklerine göre yine üçe ayırır: Koruma ormanları, ulusal parklar, üretim ormanları. Üretim ormanları ya devletçe ya da orman köylüleri tarafından kurulan kooperatiflerce işletilir.
Türkiye’deki ormanlar çoğunlukla deniz kıyılarındaki alanlara yayılmıştır. Çünkü orman için gerekli en iyi koşullar buralarda bulunur. Başlıca doğal ağaç türleri; Çam, ardıç, ladin,köknar, meşe, sedir (katran), kayın, gürgen, selvi, huş, çınar, karaağaç, dişbudak, kestane, ıhlamur ve palamuttur. Orman ağaç türlerinin yüzde 65’i iğne yapraklı, yüzde 35’i yayvan yapraklıdır.
Her ağaç türü değişik yüksekliklerde yetişir. Bir ağaç türünün bittiği yerden öteki başlar. Örneğin, Güney Anadolu’da asıl orman 500-600 metreden başlar ve burada esas ağaç çamdır. 1000 metreden yukarda sedir, daha yukarılarda ardıç görülür. Güney Anadolu kıyılarının ancak yükseklerinde yetişen ardıç, fındık ya da hiç yetişmeyen ceviz ağaçlarını, Karadeniz kıyılarında çok alçaklarda görmek olasıdır. Çünkü bu ağaçların gereksindiği nem ve sıcaklık Karadeniz kıyılarında bulunur.
Türkiye’de ormanlar genel olarak altı bölgeye ayrılır: Karadeniz, Marmara, Ege, Akdeniz, Doğu Anadolu ve İç Anadolu.

KARADENİZ BÖLGESİ‘nın iklimi ormanlar için gerekli nem ve sıcaklığı sağlar. Yaz mevsiminde de buralara yağmur yağdığından hava serindir. Bu nedenle ormanlar geniş alanlara yayılmıştır. Yüksek dağlar, orman yetişme sınırı dışında, hemen hemen tümüyle ağaçlarla kaplıdır. Küçük ve orta yükseklikteki dağların üzerindeki elverişli toprak tabakasından fışkıran ormanlar kimi yerlerde güneş ısısının içeri giremeyeceği kadar sıktır. Ayancık’ın arkasındaki dağlara Zindan Ormanı denmesinin nedeni de budur. Batıda Sakarya vadisinden başlayarak Bolu’ya, Kastamonu’ya ve Sinop’a doğru hemen her yeri kaplayan bu orman bir “ağaç denizi”ne benzer.
Karadeniz Bölgesi ormanları yayvan yapraklı ağaçlardan oluşmuştur. En belirgin özellikleri budur. Kayın, gürgen, şimşir, dağ kavağı, kestane, ıhlamur, meşe, çınar, iğne yapraklılardan sarıçam, köknar, ladin, kızılçam ve az miktarda ardıç burada görülen başlıca ağaç türleridir. Kıyı kesiminin çalılıkları dışında ormanın temelini bu ağaçlar oluşturur ve hemen hepsi ulu ağaçlardan oluşan geniş ormanlar meydana getirirler. Batı Karadeniz’de daha çok kayın, Doğu Karadeniz’de ise ladin bulunur.
En geniş ormanlar Batı Karadeniz’dedir. Bunlar Kızılırmak ve Yeşilırmak arasındaki vadiden içerlere doğru yayılır. Yeşilırmak vadisinden doğuya doğru gidildikçe dağlar yükselir, orman şeridi daralır. Denizden sırtlara doğru şu ağaçlar bulunur: Eteklerde fındık, kızılağaç, ceviz, meşe; orta bölgelerde meşe, gürgen, kızılağaç, ıhlamur, kestane; yukarılarda ise çam, ladin, meşe ve ardıç. Bunların arasında yer yer kiraz ve ceviz ağaçlarının da ormanlaştığı görülür.
Sıradağların güney yüzleri deniz iklimine kapalı olduğundan, buradaki ormanlar seyrektir. Ancak sık ormanlar Çoruh Vadisi aracılığıyla Tor- tum’a, Oltu’ya, Allahüekber dağları eteklerine,
Çam dağlarına kadar sokulur ve buradan Posof, Göle, Ardahan ve Sarıkamış’a kadar uzanır.

MARMARA BÖLGESİ, Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinin etkilerinin çarpıştığı bir alandır. Bu nedenle kuzeye bakan yönünde Karadeniz türü ormanlar bulunur. Ağaçları, kayın, gürgen, kestane, ıhlamur, yerine göre fındık, karışık olarak karaçam, sarıçam, ardıç, karaağaç, kızılağaç ve çınardır. Marmara’nın güney yöreleri Akdeniz etki- sindedir. Buralarda bodur ve dikenli çalılar da bulunur.
Trakya, Karadeniz orman kuşağının bir uzantısı sayılabilir. Meşe, gürgen, kayın (çoğunlukla), ıhlamur, yabani fındık, kestane, dağ kavağı ve kızılağaç dağlarda ulu ağaçlardan meydana gelen geniş bir orman oluşturmuşlardır.

EGE BÖLGESİ, geniş ormanlardan yoksundur. Burada yüksek ve erişilmesi güç dağların bulunmayışı, ormanların yok edilmesini kolaylaştırmıştır. Günümüzdeki ormanların çoğunu sürekli yeşil kalan iğne yapraklı ağaçlar oluşturur. Alçak yerlerde sahil çamı, yukarılarda karaçam vardır. Ayrıca sandalgiller, mersin, zeytin ve benzeri bodur ağaçlardan oluşan çalılıklar da yaygındır. İç kesimlerde palamut, güneyde, Muğla, Marmaris ve Fethiye yöresinde, çam, fıstık çamı, kestane ve fındık bulunur.

AKDENİZ BÖLGESİ‘nde, kışlar yağışlı ve ılık, yazlar sıcak ve kurak geçer. Yazın nemin azalması nedeniyle bitki yaşamı felce uğrar. Bu yüzden bitkiler terleme ve buharlaşmayı azaltacak biçimler almışlardır. Yapraklar genellikle küçük, mat, meşin gibi sert ve çoğu kez koyu özlüdür.
Akdeniz çevresindeki bitki toplulukları çalılar ve ormanlar diye ikiye ayrılır. Çalılar genellikle nemin az olduğu güney kesimde görülür. Renkleri •sürekli yeşil, boyları bodur, sürekli su arayan kökleri çok uzundur. Ormanlardan daha yaygındırlar. Maki ve garig gibi bazı alt tiplere ayrılırlar. Makiler boyları 1-4 metre arasında değişen bitkilerdir. Başlıca maki türleri, ağaç fundası, koca yemiş, mersin, zeytin, mazı, menengiç, keçi boynuzu, sandalgiller ve dere boylarında gelişen zakkumdur. Garigler ise boyları 1 metreden küçük bitkilerdir. Kermez meşesi, defne, kekik, lavanta, ladin bu tür bitki örtüsünün başlıca örnekleridir.
Ormanlar, geniş ölçüde yok edilmelerine karşın, erişilmesi güç yerlerde, büyük alanları kaplamaktadırlar. Genellikle seyrek olduklarından orman tabanında çalı türleri görülür. Ağaç türlerini aşağıdan yukarı doğru çam, sedir, ladin, ardıç ve meşe oluşturur. Çam türleri ise, 1200 metre yüksekliğe dek kızılçam, daha yukarılarda karaçamdır. 1000—1200 metre arasında bu türler karışık olarak görülür.
Karaçamın da yukarısında ladin ve sedir bulunur. Güney Anadolu dağlarının en görkemli ve de ğerli ormanları, sedir, ladin ve karaçamla kaplıdır.

DOĞU ANADOLU orman yönünden yoksul bir bölgedir. Ormanlar ancak Doğu Toroslar’da, Tunceli’de, Bingöl bölgesinde, Fırat vadisi boylarında görülür. Ağaç türü meşedir. Ne var ki, meşenin uçları ve taze yerleri kesilerek kış için ağıl hayvanlarına saklandığından bir türlü gelişememiş, bodur kalmışlardır.

İÇ ANADOLU BÖLGESİ ise genellikle bozkırdır. Orman ancak deniz etkisini bir ölçüde alan dağlık yörelerde bulunur. Örneğin, Sultan dağlarının eteklerinde meşe, çam, ardıç; Göller Bölgesi dağlarının bazı yerlerinde pırnal, ardıç, meşe, çam; Emir dağlarında meşe, ardıç bulunur. İç Anadolu’nun en geniş ormanı Kızılırmak vadisi boyunca 100 kilometreden daha geniş bir alana yaygındır ve yüksek Akdağ üzerinde yer alır. Ağaç türleri meşe, ardıç, özellikle de sarıçamdır. Ancak bu orman günümüzde büyük ölçüde yok edilmiştir.

Yorum yazın