TASARIMI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

TASARIMI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Tasarım bazı kaynaklarda konstrüksiyon ile eş anlamda kullanılmaktadır. Gerçekte farklı olan bu kavramlardan tasarım, konstrüksiyonu kapsa¬maktadır. Tasarım aşamaları bilgi toplama çalışma¬larıyla başlar. Üretilmesi istenen veya düşünülen ürüne ait tüketici istekleri, satış fiyatı limitleri, ka¬lite standartları, kullanış özellikleri ve diğer bilgiler bir araya getirilerek önce ekonomik olabilirlik araş¬tırması yapılır. Buradan elde edilen sonuçlar tekno-lojik bilgi, malzeme, makine olanakları, işgücü ve diğer bilgilerle birleştirilerek ürün tasarımı veya ürün geliştirme çalışmaları yapılır. Çalışmaların so¬nunda görünüş, fiziksel özellikler, biçim, hangi malzemelerden yapılacağı ve imalat metotları be¬lirlenerek tasarım tamamlanmış olur. Ürünün bir süre üretilmesi sonunda önceden görülemeyen ak¬saklıklar (%20 oranındadır) ortaya çıkabilir veya daha verimli yöntemler geliştirilebilir (5).

Diğer taraftan satışlar sürdükçe tüketicinin gerçek istekleri veya değişen ihtiyaçları daha iyi tespit edilir. Bu bilgiler mevcut tasarımın iyileştirilmesi ve geliştirilmesi için kullanılacağı gi¬bi yeni ürünlerin tasarlanmasında da kullanılabilir (5).

Mobilya tasarımının genel anlamda diğer en¬düstriyel tasarımlardan farkı olmamakla birlikte mobilyadan olan beklentilerin şekli tasarımı etkiler (Bkz. Şekil 4.1).

Şekil 4.1: Mobilya tasarımından beklentileri gösteren şekil (5)

4.1. İnsan Ölçüleri
500

1125

Şekil 4.2: Normal bir insan boyu ve ölçüleri

Şekil 4.3: Çay masasında insan boyutları Şekil 4.4: Rahat bir koltukta insan boyutları

Şekil 4.5: Oturan ve yatan bir insanın boyutları

Şekil 4.6: Çalışma masasında Şekil 4.7: Yemek masasında insan boyutları (5)

4.2. Ürün Tasarımını Etkileyen Faktörler

Bir mamülün (ürünün) tasarımını etkileyen çeşitli faktörler vardır (5).
1. İşletme politikası
2. Pazarlama olanakları
3. Mamulün (ürünün) özellikleri
4. Ekonomik analizler
5. Üretim olanakları
Ürün tasarımını etkileyen faktörleri biraz da¬ha ayrıntılı inceleyelim

4.2.1. İşletme politikalarım ilgilendiren tasarım faktörleri

İşletme sahipleri veya üst yönetim grubu ay¬nı ürünleri rakiplerinden daha ucuza verme politi¬kasını benimsemişse, tasarımda düşük maliyet et¬keni ön plana geçer. Bazı firmalar maliyeti, satış fiyatının çok üstünde olan mamuller üretirler. Bundan amaç, firmanın kamuoyundaki prestijini yüksek tutmak ve böylece asıl ağırlığı taşıyan diğer ürünle¬ri rahatça satabilmektedir.

Duyarlı ve güvenilir ürün üretmek, enflasyonist ortamda ürünün fiyatını genel fiyat artışının al¬tında tutmak, tamir-bakım garantisi vermek gibi çe¬şitli yönetim politikaları tasarımı doğrudan etkiler.

Tüketici için en iyi ürün. ne en dayanıklısı, ne en ucuzu ne de en gösterişlisidir. Tüketici ihti¬yaçlarını en iyi biçimde karşılayacak en ucuz ürünü ister ki bu da uygun fiyat – kalite dengesinin tasarı¬ma yerleştirilmesi ile gerçekleşebilir (5).

POLİTİKA OLUŞTURULURKEN, KATILIMCILIK TEŞVİK EDİLMELİDİR.

4.2.2. Pazarlama olanaklarını ilgilendiren tasarım faktörleri

Giderek artan sayıda firmanın ülke içi ve farklı ülke pazarlarında kendilerine pay almaya ça¬lıştığı rekabet koşullarında, satılan ürünlerin niteli¬ği kadar bunların nasıl bir organizasyon ile (pazar¬lama) müşterilere ulaştırıldığı da bir tasarım ve re¬kabet unsuru olarak karşımıza çıkmaktadır. Mobilya. dünyanın farklı coğrafya ve kültürlerinde otur¬ma, depolama ve sergileme gibi temel fonksiyonların yerine getirmesi ile ve yüksek tasarım girdisi ile küresel ürünlerin bir örneğidir.
Pazar ve pazarlama kavramlarının içerdiği bütün unsurlar, ürün tasarımını yakından ilgilendirenler öncelik taşır. Pazarın ve pazarda ya¬şanan sorunların yönlendirdiği, bu sorunları pazar¬lama ve tasarımdaki yaratıcı çözümleri ile fırsatlara dönüştürebilmek önemlidir.
• Üretilmesi düşünülen mamule ne kadar talep olacaktır?
• Rakiplerin yerleşmiş bulunduğu bir pazarda firmanın pay ne olabilir?
• Gelecek yıllarda talep nasıl olabilir?
• Şimdiye kadar mevcut olmayan bir mamule talep yaratılabilir mi?
• Mamulden istenilen ve beklenilen nedir?

KALİTE VE HİZMETİN SÜREKLİ OLMASI SAĞLANMALIDIR.

Bütün bu sorulara cevaplar araştırılır ve bul¬gular değerlendirilerek ürün tasarımı gerçekleşir yeni ürün onaya çıkarılır. Pazar koşullarını etkilemek ve bir kısmını işletmenin kontrolü altında tutmak amacıyla uygulanan en etkin faaliyet reklamdır. Etkili reklamlar ve kataloglar ile ürün tanıtılır, teknik bilgiler verilir.

Pazarlama ve tasarımdaki yenilikçi yaklaşımlar firmaların büyümesine olumlu katkılar yapar. Ancak karşılaşılan yeni sorunlar firmanın kendisine dersler çıkarmasına yol açar. Bu konuda veri¬lebilecek iyi örneklerden bir İKEA örneğidir. 1984 yılında İKEA firması, hazırladığı kataloğu tam ba¬sım aşamasında iken firma İsveç Mobilya Fuarına katılır. Fuar İKEA için tam bir şok olur. Tik ağacın¬dan yapılmış ürünler fuarın gözdesidir. Fakat İKEA katalogunda Tik ağacından bahsedilmemiştir. Kata¬loğun basımı durdurulur ve her sayfaya “Tik de mevcuttur” yazısı eklenir. Firma böylece Tik ağa¬cından mobilyaları üretmek zorunda kalır (5).

Bu durumdan bir ders de çıkarılır: Ucuz fi¬yatla, uygun kalitede mobilya üretmek yetmiyor, müşterinin istekleri ve ihtiyaçlarını da dikkate al¬mak gerekiyordu. Ancak bir süre sonra İKEA fir¬ması aslında Tik malzemenin kendi ürünleri için uygun olmadığını anladı. Tik ağacının işlenmesin¬de güçlüklerle karşılaşıldı. Firma, pazarı etkileme gücünü kullanarak meşe malzemeden yapılmış ye¬ni ürünleri sundu. Sonuç olumluydu. Buradan çıka¬rılan ders ise; yenilikçi ve yaptığına inanan bir fir¬manın pazarı yönlendirebileceği oldu.

4.2.3. Ürünün (mamülün) özelliklerini ilgilendiren tasarım faktörleri

Mobilya endüstrisinde çok sayıda firma ve çok farklı ürünler bulunmakta, pazarlanmakta ve satılmaktadır. Gümrük Birliği gibi süreçlerle Türk mobilya endüstrisini giderek daha fazla etkilemeye başlayan Küreselleşme ise, rekabeti körüklemekte¬dir. Yüksek rekabet koşullarında ürün kalite ve fi¬yatı giderek standartlaşırken, herkesin mal satmaya çalıştığı kalabalık bir pazarda ürün nitelikleri (özel¬liklen) çok daha fazla öne çıkmaya başlıyor.

“Kulanım yerinde bir ürünün fonksiyon veya fonksiyonlarını beğeni ile yerine getirebilmesi için ürüne kazandırılmış özellikler ve bu özelliklerin yarattığı faydaların bir ölçüsü” bir ürünün değeri olarak tanımlanır. Bu özellikler ürüne, ürün (ma¬mul) tasarımını da içine alan üretim süreci içinde kazandırılır. Bir ürünün özelliklerini ilgilendiren ta¬sarım faktörlerinin bir arada bulundurulması gerekir. Bu faktörler şunlardır:

1. Fonksiyonluk (İş görebilmesi = işlevi)
2. Güvenilirlik
3. Sağlamlık
4. Estetik = Görünüş
5. Emniyet
Bir Ürünün Özelliklerini Etkileyen Tasarım Faktörlerini Birer Birer Ele Alalım (5).

4.2.3.1. Fonksiyonluk (işlev)

Mobilyanın, kullanıldığı mekandaki görevi ile ilgili beklentileri yerine getirebilmesidir. Fonksiyonellik yani işlevsellik, ürünün, karşılaması iste¬nen ihtiyaçlara veya kullanış amaçlarına uygun ola¬rak belirlenir. Düşük maliyet ile gerçekleştirilebilen çok sayıda fonksiyon=işlev mamulün kullanma ala¬nını da genişletir. Daha geniş bir tüketici kitlesinin ihtiyaçlarını karşılayan ürünün satışı ve işletmeye sağladığı kârı da artar.

Ürünün kullanılması kolay ve basit olmalı¬dır. Tasarım, yanlış çalıştırma veya kullanma nede¬niyle arızalara-kazalara sebep olmayacak şekilde yapılmalıdır. Ergonomik tasarımlar kullanımda ra¬hatlık sağlar (5).

4.2.3.2. Güvenilirlik

Bir ürünün belirli koşullar altında çalışabildi¬ği veya depoda bozulmadan durabildiği süre daya¬nıklılıkla ölçülür. Birçok ürün için dayanıklılık kaliteyi oluşturan en önemli faktördür. Bazı ürünlerde ise dayanıklılık yerine, ürünün istenilen ihtiyacı is¬tenilen zamanda gidermesi ön plana çıkar. Bu du¬rum ise ürünün güvenilirlik derecesidir.

Bir mobilyanın tasarımını yaparken amaç, en dayanıklı ve en güvenilir ürünü ortaya çıkarmak değildir. Asıl amaç. tüketicinin ihtiyaçlarını ve bek¬lentilerini en iyi şekilde ve en uygun fiyat düzeyin¬de karşılayacak ürün üretebilmektir. Dayanıklılık ve güvenilirlilik; kullanılan malzeme, imalat yön¬temi ve kaliteli işçilik gibi çeşitli etkenlerin uyumu ile oluşur (5).

4.2.3.3. Sağlamlık

Bir ürünün sağlamlık derecesi, ürünü oluştu¬ran malzemelerin uyumuyla ve amaca uygun konstrüksiyon ve üretim tekniklerinin tasarımla birleşe¬rek bir araya getirilmesidir. Ortaya konulan tasarımı her şeyden bağımsız olarak düşünmek yanlış olur. Özellikle tasarımın üretilebilirliği ön planda tutulur. Sağlamlık açısından tasarım ve üretimi etkileyen unsurlar aşağıdaki şekilde gösterilmiştir.

Şekilde görüleceği gibi konstrüksiyon ve üre¬tim, amaca uygun, kullanışlı, estetik bir konstrüksiyonun, malzemeler, bunların biçimi ve bir araya geti¬rilme olanaklarının yanında doğrudan teknik olanak¬lar, makineler ve donanım imkanları ile sınırlıdır (5).

Kullanım

Malzeme türü Görünüş
ve özellikleri Amaca uygunluk

Elemanların ve yapı Elemanların ve yapı
gruplarının strüktür Konstrüksiyon gruplarının
ve formu birleştirilmesi

Üretim organizasyonu Makinelerin teknik Teknolojik olanaklar
donanımları

Üretim

Şekil 4.8: Sağlamlık açısından tasarımı ve üretimi etkileyen faktörler (5)

4.2.3.4. Estetik=Görünüş

Tasarım elemanları ile ifade edilen biçim, renk, desen, ölçü, oran, doku, boya, aksesuarlar tek bir anlatımla Estetik veya görünüş özellikleri ola¬rak karşımıza çıkar. Ürünün dış görünüşü ile tüke¬ticinin zevkine uygunluğu tasarımda birinci derece¬de ele alınması gereken, aynı zamanda mevcut üre¬tim imkanlarının da değerlendirilmesi gereken bir husustur. Ürünün dayanıklı veya kullanışlı (iş¬levsel) olması tüketicinin değerlendirmesinde este¬tik açıdan sonra gelir. Tüketici her zaman önceliği ürünün estetik unsurlarında arar. Bu nedenle ürünü oluşturan malzemenin istenilen biçim, renk ve de¬sene getirilebilmesi için uygun yöntemlerle işlen¬mesi gerekir (5).

4.2.3.5. Emniyet

Bu konu bir bütünlük içinde değerlendirilir. Ürünün meydana getirilmesinde tasarım aşamasında ele alınır. Malzeme, aksesuar,, boya-vernik, ölçü vb. kriterler dikkate alınır. Mobilyanın emniyeti kulla¬nımı ve sağlamlığı ile bağlantılıdır. Kullanım yerin¬de kullanıcıya zarar vermemesi için gerekli tedbir¬ler tasarım ve üretim sürecinde sağlanır. Mobilya¬nın devrilmemesi, kapakların düşmemesi, sağlığa olumsuz etki eden malzeme kullanılmaması, özellikle bebek ve çocuk odası mobilyalarında keskin, sivri uçlu köşelerin olmaması gibi gerekli tedbirlerin alınması bütünün en önemli konularındandır (5).

4.2.4. Ekonomik analizler

Ürün tasarımına etki eden faktörler arasında en önemlilerinden birisi de ekonomik verilerdir. Tasarım yapılmadan önce bazı soruların yanıtlarım etkileyecek kararlar alınmalıdır.

Ekonomik analizler yapılırken yanıt bulun¬ması gereken sorular şunlardır:

• Ürünün üretimi için gerekli yatırım ne ka¬dardır?
• Muhtemel satış fiyatı ile rekabete dayan¬mak mümkün müdür?
• Ürünün tahmini satış miktarı ne olacaktır?
• En az üretilmesi gereken miktar nedir?
Tasarım aşamasında, bu sorulara karşılık alınan kararlar dikkate alınarak pazar payı¬nı arttırma ve imalat maliyetini düşürme olanakları da araştırılır. Satış fiyatlarında ayarlamalar, pazar daraltma veya genişletme, satış ve reklam organi¬zasyonları vs. konularda piyasa şartlarına uygun yapılacak çalışmaların yanında en geçerli ve tutarlı politika, işletmenin verimlilik anlayışına dayalı ola¬rak maliyetin düşürülmesine yönelik çalışmalardır. Maliyet düştükçe talep artacaktır. Talep arttıkça ye¬ni yöntem ve araçlar devreye girecektir (5).

4.2.5. Üretim olanakları

Ortaya çıkarılan tasarımı, tasarımı etkileyen faktörlerden bağımsız olarak değerlendirmek yanlış olur. Tasarımda göz önünde bulundurulması gere¬ken en önemli faktörlerden birisi üretilebilir olma¬sıdır. Mevcut imkanlarla üretilemeyecek bir tasarım çalışmasının verimli çalışma olmayacağı açıktır. Tasarımdan beklentiler ve üretim tekniği ilişkisi şekil 4.9’da verilmektedir.

Ortaya çıkarılan tasarımın gerçekleştirilmesi malzeme ve özelliklerine, işleme teknikleri ve üretim tekniklerine bağlıdır. Bu nedenlerle mevcut makineler, takımlar ve özelliklerinin bilinmesi personel nitelikleri ve uygulama bilgileri, tasarımın sonuçlandırılması bakımından önemlidir. Ürün tasarı¬mında düşünülmesi zorunlu üretim faktörleri şun¬lardır:

4.2.5.1. Malzeme ve seçimi

Tasarım elemanları olarak ifade edilen bi¬çim, renk, ölçü vs. gibi nitelikleri taşıyan ya da ta¬şıması gereken malzemelerin (masif, yonga levha, lif levha,.kontraplak, laminat. vb.) istenilen şekilde işlenebilmesinde üretim ve ölçü bakımından uygunluk aranmalıdır. Kısacası malzeme seçerken üretime uygunluğunun yanında maliyeti düşürecek seçim yapılmalıdır. Malzeme seçimi yapılırken dikkat edilmesi gereken hususlar

İşlevsel Durumu
Malzemenin kullanılacağı yerdeki görevi ile malzemenin özellikleri birbiriyle yakından ilgilidir. Yapılacak iş ister bir makine parçası, ister bir mo¬bilya olsun; bu işlerde kullanılan malzeme fiziksel ve kimyasal olarak birçok etki altında görev yapa¬caktır. Bu etkiler sonucu meydana gelebilecek kırıl¬ma, burulma, çatlama, aşınma ve şekil değişiklikle¬ri malzemenin ömrünü azaltır, kazalara veya maddi kayıplara neden olur.

Bir işin yapımında kullanılacak malzeme, o iş daha proje aşamasında (tasarım aşaması) iken dikkate alınır. Doğal ve yapay etkilere göre olası ihtimaller de düşünülerek belirlenir.

Yapısal Nitelikleri
Her madde ve malzeme belli fiziksel ve kimyasal özelliklere sahiptir. Bu nedenle her maddenin renk. doku, koku, parlaklık, sertlik, özgül ağırlık, kaynama, parlama (alev alma) gibi yapısal özellik¬leri vardır. Bu özellikler, malzemenin işlenmesinde önemli sorunlar ortaya çıkartabilir. Çekme, şişme, genleşme, biçim-renk değiştirme vb. özelliklerin çoğu malzemenin kullanım alanını belirler.

Dayanımı
Malzemenin basılma, eğilme, burulma, çek¬me ve kesmeye karşı direnci ile ısı, sürtünme, aşın¬ma, paslanma etkilerine karşı dayanımı; malzeme¬nin kullanım alanına uygunluğunu ortaya koyar. Tasarım esnasında malzemeyle ilgili bu özellikler bilinmelidir.
İşlenmesi
Bir ürün, çeşitli işlemlerden geçerek yapılmış eşya durumuna getirilir. Malzeme seçiminde, mal¬zemenin üretim yöntemlerine uygunluğu, işlemeye elverişli ve kolay işlenebilir olması tercih edilir. Mevcut makineler veya aletlerle işlenemez bir malzemeyi tasarımda ele almak ve yeni üründe göstermek, o ürünün yapılması aşamasında sorun¬lar yaratır ve ürünün yapılamaz olacağını gösterir.

Standartlara Uygunluğu
Standardizasyon, uluslararası Standardizas¬yon Teşkilatı (lSO) tarafından şöyle tarif edil¬mektedir: “Standardizasyon; belirli bir faaliyetle ilgili olarak ekonomik fayda sağlamak üzere bütün ilgili tarafların yardım ve işbirliği ile belirli kural¬lar koyma ve bu kuralları uygulama işlemidir.” Standardizasyon, aslında toplumun kalite ve ekonomikliği arama çalışmalarının sonucu olarak ortaya çıkan bir faaliyettir.

Standardizasyon, esas itibariyle mal ve hiz¬met üretiminde aranacak özellikleri ortaya koymakla beraber, diğer alanlarda da (hukuk, yöntem vb.) zaman zaman kullanılabilmektedir.

Standardizasyon, bütün ilgili tarafların yar¬dımları, iştirakleri ve karşılıklı işbirliği ile gerçekleştirilmeli, genel kabul görmelidir. Standardizasyon, toplumun her kesiminde genel fayda sağlamasının yanı sıra yine insan için hayatı önemi haiz olan Çevreyi tahrip et¬meme ve yaşanabilir bir çevrenin muhafazası yönünden çok büyük faydalar ihtiva eder. Bun¬lardan bazılarını ana başlıklar itibariyle aşağıda¬ki şekilde sıralamak mümkündür (6).

Üreticiye faydaları
• Üretimin belirli plan ve programlara göre yapılmasına yardımcı olur.
• Uygun kalite ve seri imalata imkan sağlar.
• Kayıp ve artıklar en az seviyeye iner.
• Verimliliği ve hasılayı artırır.
• Depolamayı ve taşımayı kolaylaştırır, stokla¬rın azalmasını sağlar.
• Maliyeti düşürür (7).

Ekonomiye faydaları
Kaliteyi teşvik eder, kalite seviyesi düşük üretimle meydana gelecek emek, zaman ve hammadde israfını ortadan kaldırır.Sanayi belirli hedeflere yöneltilir: Üretimde kalitenin gelişmesine yardımcı olur.

• Ekonomide arz ve talebin dengelenmesine yardım eder.
• Yanlış anlamaları ve anlaşmazlıkları ortadan kaldırır.
• İhracatta ve ithalatta üstünlük sağlar.
• Yan sanayi dallarının kurulmasını ve geliş¬mesini sağlar.
• Rekabeti geliştirir.
• Kötü malı piyasadan kovar .

Tüketiciye faydaları
• Can ve mal güvenliğini korur.
• Karşılaştırma ve seçim kolaylığı sağlar.
• Fiyat ve kalite yönünden aldanmaları önler.
• Ucuzluğa yol açar.
• Ruh sağlığını korur, stresi önler.
• Tüketicinin bilinçlenmesinde etkin rol oynar (7).

Üretime Yatkınlığı
Bir işi yapmak için piyasada o işe uygun pek çok çeşit malzeme bulunur. Ancak bu malzemeler¬den bir tanesi yapılacak işe en uygun olanıdır. Mal¬zemenin üretim yöntemlerine uygunluğunda, kolaylık¬la istenilen biçimin verilebilmesi ve işleme kolaylı¬ğı tercih edilmelidir.

Temin Edilebilme Kolaylığı
Üretimde kullanılacak malzeme biçim, ölçü, miktar ve kalite bakımından istenildiği zaman piya¬sada bulunabilmelidir. Tasarım aşamasında bu du¬rum dikkate alınmadığında, malzeme teminindeki güçlükler üretimin aksamasına ve işletmenin zarar etmesine yol açar.

Ekonomiklik Değeri
Araştırma ve deney çalışmaları dışında eko¬nomik olmayan bir iş hiçbir değer taşımaz. Bu gü¬nün ekonomi anlayışı, sanayide kullanılan emek ve malzemenin çok iyi bir şekilde değerlendirilmesini ve sonuçta kaliteli, ucuz, sağlam, kullanışlı ve este¬tik ürün üretebilme gereğini zorunlu kılmaktadır. Bir ürünün ekonomik olma değeri sadece fiyat açı-sından ele alınmamalıdır. Bir ürünün ekonomiklik değeri, fiyat, dayanım süresi ve kullanışlılık özel¬likleri ile birlikte düşünülür. Şu unutulmamalıdır ki satın alınacak bir ürün kullanıcının hizmetine su¬nulmaktadır. Kullanıcı ürün değil, kalite ve hizmet satın almaktadır.

Bir işletmedeki diğer etkenleri bir yana bıra¬karak diyebiliriz ki; ekonomik olma değeri, bir malzemeye ödenen paranın, o malzeme tarafından sağlanan hizmet süresine oranından elde edilen de¬ğerdir. Bu değer ne kadar düşük ise malzeme o ka¬dar ekonomiktir.

4.2.5.2. Teknoloji faktörü

Tasarım ekiplerince oluşturulan tasarım formunun üretilebilirliğini etkileyen en önemli etken teknolojidir. Tasarımın teknolojik imkanlar dahilinde, üretim organizasyonu yapılabilir. Makine ve teknik donanımın uygun olması ile tasarımın üretilebilirliği sağlanır. Kağıt üzerine çizilmiş bütün mobilya tasarımlarının her koşul altında günümüz teknolojileriyle şimdilik üretim şansı yoktur. Fakat yakın gelecekte teknolojik imkanların gelişmesi sonucunda her tasarımın ürün olarak örneğini görmek mümkün olabilir. Teknolojik etkenleri en fazla malzeme ve ürün estetiği etkilemektedir. Aynı yolla da teknoloji mobilyanın estetiğinde halen önemli oranda söz sahibi olmaktadır. Üretim donanımı, seçilen üretim biçimi, üretim metodu, işlem biçimi gibi işleme ve şekillendirme yöntemleri makine kapasiteleri vb. tüm teknolojik imkanlar ürünün şekillenmesini etkilemekle birlikte aynı zamanda etkilenen olmaktadır. Bu yüzden malzeme faktörü gibi teknoloji faktörü de ürün tasarımıyla birlikte düşünülmelidir. Buna göre teknolojı faktörü iki grupta incelenir (8).

a) Teknolojinin mazeme-şekil bütünlüğüne uyumu
b) Malzeme-şekil bütünlüğünün üretim yöntemine uygunluğu

Bir üretim sürecinde her malzeme belli işlem ve yöntemler ile işlenir. Bu üretim yöntemlerinin çeşitliliği, malzemeye verilmek istenen şekle göre oluşur. Dolayısıyla tasarımcı, üretim yöntemi ve teknolojiyi belirlemede yalnızca tasarımın şeklinden yada kullanılan malzemeden değil, bir malzeme-şekil bütünlüğünden etkilenir. Kısaca bu tür bir tasarım sürecinde teknoloji ve üretim yöntemi bir seçenek, malzeme-şekil bütünlüğü de bir veri durumundadır. Malzemenin cinsi ve tasarım mobilyanın şekli, üretim yöntemini ve teknolojiyi etkileyen önemli bir faktördür. Masif ahşap malzemenin kullanıldığı bir üretim hattında bulunan makine ve ekipmanlar farklı olurken, panel(kutu) mobilya hattındaki makine ve ekipmanlar farklı, yine laminasyon tekniğine dayalı ahşap malzemenin teknolojisi farklı olabilecektir. Şekil 3.30’da teknolojinin malzeme-şekil bütünlüğüne uyumu ve malzeme-şekil bütünlüğünün üretim yöntemine uyumu için analiz örneği verilmiştir (Meru, 1986) (8).

Teknoloji faktörü tasarım ürünü olan mobilyanın üretilebilirliğini etkilediği kadar onun maliyetini, işçilik girdisini ve hatta firmanın yeni ürün oluşturmada politikalarını da doğrudan etkileyebilmektedir. Teknoloji faktörü işletmenin bölünmezlikle ilgili sorun makine ve teçhizatın kullanımında ortaya çıkmaktadır. Eğer işletme bölünmeyen nitelikte makine ve teçhizat kullanıyorsa, üretim seviyesi bu makine ve teçhizatın, en düşük üretimde bulunan birimine göre ayarlanacaktır. Bu durumda işletme daha fazla üretim kapasitesi olan diğer makinelerin atıl kalmasını sağlayacak yeni bir ürün geliştirmeye çalışmalıdır. Böylece, işletme atıl kapasitenin çalıştırılmasıyla hem kaynakların en verimli şekilde kullanımını sağlamakta, hem de mevcut ürünlerin maliyetini düşürebilmektedir. İş gücünün bölünmezliği ise yine bu girdinin tam kullanılması sonucunu doğurmaktadır. Modern makine ve teçhizat kullanımı iş gücünün daha az kullanılmasına neden olmaktadır. İşgücünün atıl kalmasıyla ortaya çıkan bu durum mevcut üretim seviyesinin arttırılmasıyla giderilebilmekteyse de, mevcut ürünlere olan talebin yeterli olması gerekmektedir. Bu sağlanmadığı takdirde atıl işgücünü çalıştırabilecek yeni ürünlerin geliştirilmesi kaynakların daha verimli kullanımına yardımcı olacaktır (Baykan, 1997) (8).

İŞLEM ANALİZİ ÜRETİM YÖNTEMİ ANALİZİ
Hammadde Şekil verme İşleme Hammadde Üretim tipi Üretim yöntemi
– Sıvı madde
– Katı madde
– Mineral
madde – Basınçla
– Bükerek
– Burarak
– Kerterek – Parçalara ayırma
– Ekleme
– Talaş kaldırma
– Geometrik kesim
– Delme
– Frezeleme
– Tornalama
– Zımparalama – Ahşap, kağıt vb
– Metaller
– Plastikler
– Taş, mermer vb
– Tek tip üretim
– Çeşitli tip
üretim
– Seri tip üretim
– Yığın halinde
üretim – Atölye yöntemi
– Gruplar halinde
– Seri halde
– Akıcı bant
sistemi

Şekil 4.10: Teknoloji faktöründe işlem ve üretim yöntemi analizi (8)

4.2.5.3. Metot=Yöntem seçimi

Ürünü (mobilyayı) mevcut makinelerle iste¬nilen biçim ve kalitede imal edebilmek için uygulanacak işlemler=teknikler tespit edilir. Bazı durum¬larda işletmedeki mevcut makinelerle istenilen miktarda ekonomik (verimli) üretim yapılamaz. Bu durumda tasarım üzerinde değişiklik yapma, yeni tezgahlar satın alma, yardımcı alet-aparat-cihaz kullanma, yeni imalat teknikleri geliştirme, işçiyi eğit¬me veya nitelikli işçi kullanma gibi alternatiflerden mümkün veya uygun olanı seçilir.

Metot etüdü; daha kolay ve daha etkili yön¬temlerin geliştirilmesi, uygulanması ve maliyetle¬rin düşürülmesi amacıyla, bir işin yapılışındaki mevcut ve önerilen yolların sistematik olarak kay¬dedilmesi ve incelenmesidir.

Tüm bir fabrikanın/atölyenin düzeninden, bir işçinin en ufak bir hareketine kadar her düzeydeki sorunları çözümlemek için birçok metot etüdü tek¬nikleri bulunur. Herhangi bir sorunu incelerken, belli ve dü¬zenli bir çözümleme sırası olmalıdır. Bu sıra:

1. Sorunun tanımlanması
2. Sorunla ilgili tüm verilerin toplanması
3. Tüm verilerin incelenmesi
4. Değişik çözüm yollarının belirlenmesi ve birinin seçilmesi
5. Sorunu çözmek için alınan kararın uygu¬lanması
6. Gelişmelerin izlenmesi (5).

4.2.5.4. İşçilik olanakları

Uygulanacak işlemleri yapacak yeterli bilgi, yetenek ve tecrübeye sahip işgücü tespit edilir. Ye¬terli sayıda kalifiye eleman mevcut değil ise mev¬cut olanlar kritik noktalarda görevlendirilir. Burada esas alınması gereken, her çalışanın niteliklerini ge¬liştirici çalışmalarla otonom kontrolün sağlanması ve çalışanlarda bireysel verimlilik olgusunun geliş¬tirilerek yerleştirilmesidir.

Yukarıda sözü edilen tüm faktörlerin yanı sıra tüm basitleştirme ve standartlaşma sayesinde; basitleştirmenin sağlayacağı ekonomik avantajlar ve standartlaştırmanın sağlayacağı kolaylıklar, ta¬sarım faaliyetlerinin olumlu sonuçlar vermesine neden olan faktörlerdir (5).

Yorum yazın