Selülöz Nedir Nerelerde Kullanılır

Selülöz Nedir Nerelerde Kullanılır

Karbonhidrat sınıfına giren ve bir polisakarit olan selüloz, dev moleküllü olup bitki hücrelerinin çeperlerini oluşturan organik bir maddedir.
Selüloz yeryüzünde en çok bulunan maddelerden biridir; günlük yaşantıda önemli bir rol oynar. Örneğin ağaçlar ve otlarda büyük ölçüde selüloz bulunur. Selüloz bitkilerin hücre çeperlerinin ana maddesidir ve bitkisel maddelerin ağırlıklarının üçte birini oluşturur.
Pamuk hemen hemen saf selülozdur. Yapay ipek selülozdan elde edilir. Yapay deriler, pamuklu kumaş tabakalarının kimyasal olarak selüloz çözeltileriyle tepkimeye sokulmasıyle yapılır. Bugün kullanılan kadın ve erkek giysilerinin bazıları yapay deriden yapılır.
Plastikler: Selüloz, selüloz plastiği eldesi için kimyasal işlemlere sokulur. Çeşitli eşyaların yapımında kullanılan selüloz plastikleri kolaylıkla kalıplanabilirler. Selüloz plastikleri diğer yöntemlerle elde edilen plastiklerin büyük ölçüde yerini almışlardır. Günlük yaşantıda kullanılan eşyaların birçoğu selüloz plastiklerinden yapılır.
Selüloz plastiklerinin bir türü sosis kutulama işleminde kullanılır. Bir başka selüloz plastiği çatal ve bıçakların plastik saplarının yapımında kullanılır. Selüloz plastikleri ayrıca malların paketlenmesinde ve yağlı kâğıt yapımında kullanılır. Hatta dondurmalarda bile plastik olmayan selüloz bulunur. Kitaplar da selüloz içerir. Kâğıt yapımında kullanılan temizlenmiş lifler odun ve otlardan elde edilirler.
Otomobillerin koltukları genellikle yapay deriyle kaplanmıştır, direksiyon ise selüloz plastikten yapılmış olabilir. Selüloz lakları otomobillerin püskürtme boyalarında kullanılır.
Bitkilerin bileşiminin üçte birini meydana getirmesine karşılık selüloz, besin olarak çok yararlı değildir. Bunun nedeni insanların sindirim sisteminin selüloz moleküllerini parçalayamamasıdır.
Bakteriler: İnekler, atlar ve öteki otyiyen hayvanlar yedikleri besinleri insanlardan çok daha uzun süre sindirim sistemlerinde saklarlar. Sindirim sisteminde ufacık bakteriler yaşar. Bakteriler selülozu parçalayarak hayvanların sindirebilecekleri bir biçime dönüştürürler, insanlar et yedikçe, hayvanların sindirim sistemlerinde bakteriler tarafından parçalanmış olan selülozu da kısmen yemiş olurlar.
Selüloz kimyasal olarak bir karbonhidrattır. Karbon, hidrojen ve oksijen atomlarını içerir. Son derece büyük bir molekül olan selüloz molekülü bir şeker olan glikozun küçük moleküllerinden oluşmuştur. Küçük glikoz molekülleri selüloz moleküllerini meydana getirmek için uzun bir zincir halinde birbirleriyle bağlanırlar. Bu molekülün özelliği, selüloz moleküllerinin yerine geçen değişik madde gruplarındaki ya da yer değiştirme oranındaki değişikliklere bağlıdır. Bu şekilde yeni maddeler elde edilir, örneğin, bir başka adı da nitroselüloz olan selüloz nitrat, selülozun nitrik asit, sülfürik asit ve su karışımı ile tepkimeye sokulması sonucu elde edilir. Selüloz molekülünün bir kısmı azot ve oksijen atomları ile yer değiştirir. Elde edilen yeni madde daha sonra dikkatle yıkanarak tüm asit kalıntılarından temizlenir.

Farklı nitroselüloz türlerinin özellikleri, içlerinde bulunan azot atomlarının sayısına bağlıdır. En yüksek azot yüzdesi olan nitroselüloz (yaklaşık % 13) patlayıcı madde yapımında kullanılır. Nitroselüloz yaklaşık olarak yüz yıl önce bulunduğunda, dumansız barut olarak kullanılmış ve pamuk barutu adı verilmiştir. Bugün nitroselüloz-dan zaman zaman patlayıcı madde yapımında yararlanılır, içinde daha az (yaklaşık% 12), azot bulunan nitroselüloz ise patlayıcı özellikler göstermez. Bu nitroselüloz bir vakitler fotoğraf filmi yapımında büyük ölçüde kullanılmıştır. Bugün otomobil, uçak ve ev eşyalarının püskürtme yoluyla boyanmalarında nitroselülozdan yararlanılır. Bundan başka nitroselüloz lakları metal eşyaların, fırça saplarının ve toptan üretilen daha başka birçok malın daldırma ile kaplanmalarında kullanılır. Azot yüzdesi daha da az olan (yaklaşık % 11) nitroselülozdan sert ve sağlam plastik yapımında yararlanılır. Bu plastik, dolmakalem, gözlük çerçevesi ve bazı araç saplarının yapımında kullanılır. Ancak günümüzde nitroselüloz plastiği yerini büyük ölçüde başka plastiklere bırakmıştır.
Selüloit: 1868 yılında Amerikalı bilim adamı John Wesley Hyatt, bilardo toplarında kullanılan fildişinin yerini tutacak bir madde yapmayı denedi. Bu iş için ısı ve basınç altında kâfuru ile nitroselülozu birbirleriyle karıştırdı. Bu şekilde meydana gelen madde, o zamana kadar bulunmamış olan ilk plastikti. Buna selüloit adı verildi.

Hyatt’ın bulmuş olduğu madde yaygınlaştı. Yaka ve kolluk, takma diş ve fotoğraf filmi yapımında kullanıldı. Fakat kısa bir süre sonra bu yeni maddenin kalıplanmasının tehlikeli olduğu anlaşıldı. Çünkü selüloit çok kolay tutuşuyor ve bazen patlıyordu da. Bugün, nitroselülozda bulunan azot miktarı dikkatle denetlenir ve madde daha güvenli bir biçimde kullanılır.
Kullanılan bir başka selüloz plastiği de selüloz asetattır. İlk olarak 1917 yılında bulunan selüloz asetat, püskürtmeli kalıplama adı verilen kalıplama işlemi için uygun ilk plastiktir.
Püskürtmeli kalıplama, özellikle dolmakalem, kutu, çanta, sap ve oyuncak gibi küçük eşyaların kaplanması için çok önemli bir işlemdir. Plastik, küçük katı topaklar haline getirilir. Bu küçük topaklar püskürtmeli kalıplama makinesi içine konulur ve ısıtılır. Plastik topakları ısıtıldıkları zaman erirler. Erimiş plastik, püskürtücülerden baskı altında geçirilerek, biçim verilmiş bir kalıp etrafında toplanır. Plastik çabucak soğur ve girdiği kalıp içinde katılaşır.
Selüloz asetobutirat ve selüloz asetopropionat en çok kullanılan iki selüloz plastiğidir. Bu plastikler çok dayanıklı olup bükülemezler. Bundan başka suya karşı çok direnç gösterirler.
Selofan: Selüloz liflerinin bir çözelti içinde yumuşatılıp sonradan ince saydam levhalar halinde sarılmalarıyla elde edilen selofan, selülozdan sağlanan en önemli ürünlerden biridir. Selofan, 1892 yılında bulundu ve 1927’de su geçirmeyen örtücü bir lak geliştirildi. 1927’deki bu buluştan sonra, selofan hava geçirmez, sugeçirmez bir madde olarak kolay bozulan yiyeceklerin paketlenmesinde geniş ölçüde kullanıldı Parlak renkler halinde elde edilebilen selofan bundan başka süsleyici bir ambalaj maddesi olarak, altındaki ambalajı zarardan korur, öbür selüloz plastikler gibi selofan da yerini yeni maddelere bırakmaktadır.

Yorum yazın