Pamuk Nedir

Pamuk Nedir – Pamuk Hakkında Bilgiler

Pamuk NedirEbegümecigiller (Malvaceae) ailesinden bitki.
Pamuk. Eski Dünya insanları tarafından kullanılan en eski dokuma bitkilerinden biridir; ilk Hintliler pamuk dokumayı seviyorlardı ve İ.Ö. 2 000 yıllarından beri,sözkonusu dokumadan yapılma kumaşları giyiyorlardı. İskender’in İran seferi, pamuğu Akdeniz ülkelerinin halklarına tanıttı; Eski Mısırlılar pamuk bitkisini “yün ağacı” diye adlandırmışlardı. Araplar, pamuk bitkisini Doğu ülkelerine, sonra Akdeniz kıyılarına (Sicilya, Endülüs) ve adalara soktular. Pamuk üretimi daha sonra Orta Afrika’da Etyopya’dan Gine’ye kadar yayıldı. Yeni Dünya’da (Amerika) büyük olasılıkla Meksika’da başlayan pamuk yetiştiriciliği kıtanm îspanyollar tarafından bulunması sırasında bütün Orta Amerika’ya (Meksika’dan Brezilya’ ya, Peru’dan Antiller’e kadar) yayıldı. Son yüzyıllar boyunca, pamuk bit kisi üretiminin Eski Dünya’daki gelişimi büyük sömürgecilik girişimleriyle aynı zamanlara rasladı. Yeni Dünya’daki bazı siyasal çatışmalar (Amerika Bağımsızlık savaşı ve ABD’n deki ‘Ayrılık’ savaşı) dünyada pamuk üre timinin gelişmesine çok yardım etti İplik dokumacılık tezgâhlarının ortaya çıkması ve XIX. yy’da buharlı makinelerin bulunması pamuk sanayisine büyük bir canlılık getirdi.

PAMUK BİTKİSİ
Pamuk [Gossypium] kimi zaman bir-yıllık ve otsu ya da orta dereceden, odunlaşmış, kimi zaman da uzun ömürlü ve fazla odunlaşmış az ya da çok tüylü bir ağaççıktır. Uzun saplı ve elsi biçimde olan yaprakların çevresinde derin yarıklar vardır; çiçekler büyük ve genellikle kanarya sarısı renklidir, 5 taçyaprağmın her birinin tabanında bazen kahverengimsi kırmızı renkli geniş bir leke vardır. Kuru (koza) ve bir ceviz kadar iri olan meyve olgunlaştığında biraz açılır ve tohumlara tutunmuş çok ince tüylerden, beyaz ya da krem rengi, yumak halinde bir kitle (pamuk) dışarı doğru çıkar; söz konusu tüylerin boyu 24-30mm arasında değişir.Pamuk bitkisinin anavatanı. Eski ve Yeni Dünya’daki tropikal ülkelerdir; dayanıklı olmaması bu bitkinin tropikal bir iklimden başka yerlerde yetiştirilmesine pek olanak vermez. Pamuk bitkisinin sıcaklığa ve suya gereksinimi vardır; bu iki öğenin birlikte olması bitki için zorunludur. Yılda en azından 1 500-1 800 mm yağmurla yetinebilir; daha kurak bir iklimde (sözgelimi. Mısır’da) sulama gereklidir. Yağışın iyi dağılımı da zorunludur; bitkinin gelişmesine olanak veren yağmurlu bir dönemi, olgunlaşmayı sağlayan ve ürünü güvence altına alan kurak bir dönem izlemelidir. Pamuk bitkisi, soğuğa karşı duyarlıdır; sıcaklık bir süre + 5°C’m altında bulunduğunda zarar görür ve en küçük bir don olayı bitkide zarara yol açar. Kozaların olgunlaşması için 25-30°C sıcaklık ister: uzun süren kuraklıkla birlikte sıcaklığın yüksek olması (37-38°C) bitki için zararlı ve bazen de öldürücüdür. Pamuk bitkisi için yıllık bir yetiştirme dönemi gereklidir, gelişme devresi yaklaşık 7 aydır ve bu devre, ilkbahardaki donların bitimiyle sonbahardaki donların başlaması arasındaki süre içinde tamamlanmalıdır. Tohumlar sürülmüş ve verimli toprağa ekilir; ekimi mart ayında yapılır ve çimlenme 10-12 gün sürer. Daha sonra seyrekleştirme, çapalama, yabani otların ayıklanması ve ilaçlama gibi alışılagelmiş uygulamalar yapılır. Çiçeklenme, mayıs sonu-haziran başına doğru olur; kozaların oluşması ve olgunlaşması temmuzdan eylüle kadar sürer. Pamuk toplama işlemi, ekim başında başlar ve yılın sonuna kadar yinelenir; uzun süre elle yapılan toplama işlemi günümüzde özel makinelerin yardımıyla yapılmaya başlanmıştır. Ürün toplama işlemi kuru havalarda yapılmalıdır. Pamuk bitkisinin hektar başına düşen verimi 1 000 -1 500 kg arasında değişir ve 1 800 kg ham pamuğa ulaşabilir; toplam ürünün üçte birini ipek liflerden oluşan bildiğimiz pamuk bölümü, geri kalan üçte ikisini de tohumlar ve çeşitli artıklar oluşturur. Pamuk bitkisi ekimi sürekli olarak aynı toprakta yapılamaz; genellikle üç yıllık almaşık ekim uygulanır (sözgelimi, pamuk-baklagiller-tahıl).

FARKLI PAMUK ÇEŞİTLERİ

Dünyada kısa boylu ağaççıklar ya da boyları az veya çok yüksek olan çalılar biçiminde çok sayıda yabani pamuk türleri bulunur. Brezilya’da yetişen Gossypium vitifolium 5 m yül sekliğe varır. Yalnızca, kısa boylu (5 sm-1 m) ve dokuma açısından ürünü olan pamuk türlerinin ekimi yapılır. Eski Dünya’da tropikal – astropikal iki yerli tür seçilmiştir. Gossyp um arboreum Asya’nın Uzakdoğu kı siminde (özellikle Hindistan yarımı dası, Birmanya yarımadası, Hint tı kımadaları) bulunur; ekimi yapılan çt şidi Gossypium indicum oldukça yüksek boylu, oldukça uzun ömürlü bölgelere göre biryıllık ya da çokyıllık olarak yetiştirilen bir çalıdır. Gossypium obtusifolium Türkistan ve Belucistan’da kendiliğinden yetişir ekimi yapılan çeşidi Gossypium her baceum (otsu pamuk) sıcak ülkelerdi odunsu, çokyıllık, dönencelerarası bölgeler dışındaysa otsu, biryıllık bitkidir. Gossypium arboreum’un üretimi özellikle Güney Asya’da (Hindistan, Birmanya, Çinhindi. Güney Çin yaygındır, Arabistan, Etyopya, Sudar ve Madagaskar’a kadar ulaşır; Gossypium herbaceum ise başlıca Batı Asya ve Güney Avrupa’da yetiştirilir ve Afrika kıtasının büyük bir kesimini (Gambiya, Rodezya’ya kadar) kapsar. Yeni Dünya’da kendiliğinden yetişen pamuk türleri çok sayıdadır; bunlar arasında birçoğunun ekimi de yapılmaktadır. Gossypium hirsutum un (pürüzlü tüylü pamuk, “Upland” pamuğu) anavatanı Peru ve Bolivya’dır, buradan da Brezilya ve Antiller’e yayılmıştır; Gossypium purpurascens Meksika ve Guatemala’da gelişmiş ve buradan Güney Amerika’ya geçmiştir. Bu iki “Amerikan” pamuğu dünyada pamuk üretiminin yarısından fazlasını kapsar; bunlar özellikle Orta Amerika, Florida ve Antiller’de ekilir ama Güney Amerika (Peru, Bolivya, Brezilya) ve Afrika’nın büyük bir kesimine de yayılmıştır. Orta ve Güney Amerika kökenli olan çeşitli başka pamuk türleri de yetiştirilir: Gossypium barbadense (Barbados pamuğu), Gossypium peruvianum (Peru pamuğu[Gossypium brasiliense (Brezilya pamuğu); bu üç tür özellikle Güney Amerika, Antiller ve Mısır’da ekilir.

PAMUĞUN SANAYİ ALANINDA İŞLENMESİ

Koza adı verilen meyveler toplandıktan sonra bir ayırma işleminden geçirilirler ve yalnızca olgunlaşmış, lekesiz kozalar ayrılır; bunlar daha sonra, tohumlardaki yağın ipek görünümlü pamuk liflerini kirletmemesi için tohumlardan ayıklanırlar. Eskiden elle yapılan ayıklama işlemi günümüzde makineler yardımıyla gerçekleştirilir. Toz parçalarını ortadan kaldırmaya yönelik işlemden sonra, ipek görünümlü pamuk liflerine niteliklerine göre ikinci bir ayırım yapılır
ve son olarak pamuk hidrolik preslerde 120-350 kg gelen ve demir çemberlerle çevrili küp biçiminde balyalar halinde sıkıştırılır. İplik fabrikasına getirildiklerinde, balyalar açılır; pamuk yayılır ve katışkı maddelerinden arındırmak üzere kuvvetli hava akımı altında harmanlanır. Daha sonra, pamuk liflerini homojen fitiller haline getirme ve bu fitilleri iplik haline getirme çalışması yapılır. En sonunda, pamuğun dokunması, çeşitli dokuma ürünlerinin (dantel, tül, vb.) de üretimine olanak verir.

PAMUK ÜRETİMİ

Dünyada her yıl 32 000 000 hektar alandan yaklaşık 12 700 0001 pamuk ipliği elde edilir.

Pamuk bitkisinin tohumları, % 20 oranında yenebilen yağ içerir; yağ çıkarıldıktan sonra besin değeri yüksek bir küspe kalır. Dünyada yılda 18 000 000 t ham pamuk elde edilir; bunun yansı Ortadoğu ülkelerindedir.

TÜRKİYE’DE PAMUK

Pamuk, Türkiye iktisadında çok önemli bir yer tutar: Anadolu’ya I. yy’da Hindistan’dan gelen pamuk, gerçek gelişmesini Türkiye Cumhuriyeti döneminde göstermiştir. Pamuk ekimi, üretimi ve veriminde önemli bir yere sahip olan Türkiye’nin (1982 verilerine göre dünya ekim ve üretiminde 7. sırayı, önemli pamuk üreticisi ülkeler arasındaysa lif veriminde 2. sırayı almıştır) başlıca pamuk üretim bölgeleri, Çukurova (pamuk ekiminin yaklaşık % 52’si),Ege (% 33’ü), Güneydoğu Anadolu ile Antalya ilidir. Ayrıca Iğdır-Kars gibi bazı kesimlerde de bir miktar pamuk ekilmektedir. Türkiye’ de, halen ekilmekte olan pamuk çeşitlerinin çoğunluğu orta elyaf uzunluğundaki “Upland” grubundandır. Ülkemizde yapılan pamuk tarımının günümüzde ulaştığı aşamayla pamuk, lifi,küspesi ve yan ürünleriyle de iktisadi yaşamda önemini sürdürür.

Yorum yazın