Oymacılıkta Süsleme Şekilleri ve Çizimleri

Oymacılıkta Süsleme Şekilleri ve Çizimleri

2.4.1. Oyma yapılacak formun hazırlanması

Şekil kağıt üzerine ince ayrıntılarına kadar çizilir. Çizim ince uçlu kalemle yapılmalıdır.

Oymacılıkta ön hazırlık işlemleri;

a- Çizilen resmin, üzerine gölgeler vererek yapılacak oymanın derinlikleri belirtilmelidir. Gölgenin koyuluğu derinliği belirler.
b- Gerektiğinde bazı kısımların detayı çizilmelidir.
c- Şeklin örneği, alçı vb. malzemeler üzerine önceden yapılmalıdır.
d- Oymayı yapacak amatör kişi, oyma kalemlerini, kullanma yerlerini ve oyma yöntemlerini iyice öğrenmeli ve yapılan çalışmaları izlemelidir. [4]

2.4.2. Oyma işlerinde markalama

Oyma işlerinde markalama, markalama aletleriyle yapılır: Bunlar; metre, gönye, pergel, kalem, çizecek vb. aletlerdir.

Oyma yapılacak şekil ahşap üzerine çizilmeden bu aletlerin yardımıyla kağıt yada karton üzerine çizilir. Kağıt yada karton üzerindeki resim karbon kağıdı ile malzeme üzerine aktarılır. Seri işlerin markalanmasında karton kullanılır. Gerekli markalama yerleri belirlenir, gereksiz yerler boşaltılır, böylece bir şablon oluşturulur.

Şablonu çıkarılan form işlenecek malzeme üzerine tespit edilir, ince uçlu bir kalemle veya çizecekle markalama yapılır.
Oyma, işlemi; oymacının dikkatli, sabırlı çalışmalarıyla, yeteneğini, duygularını ve düşüncelerini birleştirerek ortâya koyduğu bir eserdir. [4]

2.4.3. Oymacılıkta bezeme ve bezeme şekilleri
Herhangi bir şeyi süslemek için, onun yüzeyine yapılan düz veya kabartma, boyalı veya boyasız şekillerin bir araya gelmesinden oluşan terkibe bezeme denir. Bu terkibin parçalarına da bezeme motifi denir. Bezeme şekilleri şunlardır (Şekil 2.5).

a- Aynı şeklin yan yana tekrarı,
b- Motiflerin birer ara ile tekrarı,
c- Aynı şeklin simetrik olarak tekrarı,
d- Motiflerin büyütülmesi veya küçültülmesi,
e- Motiflerin birbirine girift olarak karışması,

Şekil 2.5. Bezeme şekilleri

2.4.4. Klasik mimaride ve oymacılıkta kullanılan terimler

Maskaron: Çeşme, oluk ağızlarından su almak için; aslan, insan vb. şekillerde yapılan süstü tabi kabartma oymalar. (Türk mimarisinde kullanılmaz)

Kartuş: Etrafı süslü bir çerçeveye alınmış ve ortasına bir simge veya marka; yazmak için yapılan etiket.

Aylama: Kemer üst süsü.

Gülbezek: Gül şeklinde yapılan yuvarlak bezeme.

Gülçe: Göbek gülü.

Furuş: Tavan veya balkon gibi çıkıntı altlarına destek için konulan oymalı, konsol taklidi parçalar.

Fisto: Korniş ve saçakların altlarına yapılan kolye gibi sarkık süsleme.

Silme: Kenarları kordonlu alınlık parçaları.

Askı: Camilerde süs olarak kubbelerden aşağı sarkan zincir uçlarındaki oymalı; çini, metal veya tahtadan yapılan yuvarlak şekiller.

Palmet: Simetrik kıvrık uçlu yaprak motifi topluluğu ( El şeklinde yaprak motifleri ).

Konsol: Mimarideki uzantı, çıkıntı.

Korniş: Mimarideki oymalı çıkıntı.

Efriz: Mimaride saçak altındaki kabartmalı alınlık.

Volüt: Kıvrım.

Bordür: Yüzey, alın ve geniş çerçevelerin kenarlarına yapılan süslü şerit.

Griffon: Başı pençesi, kanatları kartal, vücudu aslan şeklindeki heykel.

Karyatit: Kadın şeklinde sütun başlığı

Bazilika: İlk kilise, kral ve hükümdar sarayı [4]

2.4.5. Türk bezemelerinde uygulama yöntemleri

Dine verilen önem; ona ait her kitap, her yapı ve her eşyanın en güzel şekillerle süslenmesi, bezenmesi hevesini uyandırmış ve onların özündeki güzelliğe yakışır bir şekilde çerçeve içerisine alınmasını gerektirmiştir. Bu şekilde güzelleşen ve uyumluluk arz eden bezemeler, diğer eşyalar üzerine de uygulanmış ve dünyanın en güzel bezeme tarzı olan Türk bezeme sanatı meydana gelmiştir.

Türk bezemelerinin en üst seviyeye ulaşması, diğer sanat dallarında olduğu gibi Osmanlının yükselme devri olan 15. asra rastlar. Türk bezemeleri, üzerine uygulanan malzemenin cinsine ve işleme tekniğine göre en uygun motiflerden oluşturulmuştur.
Bu motifler sekiz gruba ayrılır:

a- İlkel motifler: Tarih öncesi zamanlara, ait çizgiler, noktalar ve dairelerden ibaret motiflerdir.
b- Sembol (simge) motifler: Dini ve büyü nitelikli olan güneş, gök, dağ, ejderha, bulut vb. motiflerdir.
c- İdeoğrafik (özel ) anlamlı motifler: Dağ, su, ev, taht, asa, hayat ağacı, kuş gibi anlam taşıyan yazı ve işaretlerdir.
d- Hayvan şekilli motifler: Eski çağlarda, bazı hayvanlarda olağan üstü bir güç görüldüğü zamanlardan kalma inanç ile bu şekillerin süslemeye dönüştürülmesinden elde edilen motiflerdir.
e- Geometrik motifler: Yalnız çizgi ve dairelerden ibaret geometrik şekilli motiflerdir.
f- Soyut şekilli motifler: Hayali olarak simge ve hayvani şekillerin üsluplaşmalarıyla oluşan motiflerdir.
g- Nebati şekilli motifler: Tabiattaki yaprak ve çiçeklerin bezeme amacıyla stilize edilmesiyle oluşan motiflerdir.
h- Avrupai motifler: l8. Asırda Avrupa’dan Türkiye’ye gelen Rönesans, Barok, Ampir gibi sitillerin motifleridir.,

Bütün bunlar bezenecek maddenin cinsîne göre seçilip uygulanmıştır. Türk bezemelerinde motifler ve motiflerin birleştirilmesi ve düzenlenmesi bazı yöntemlerle yapılmıştır. Bu yöntemlerin başlıcaları Hatai ve rumi tarzlardır.
Hatai tarz: Orta Asya’dan gelen ve Çin şekillerine benzeyen üsluplaşmış yaprak ve çiçek motiflerinden oluşmuş bezeme tarzıdır. Genellikle tabiattan alınmış çiçek ve yaprak şekilleri rozetleştirilmiştir.

Rumi tarz: Genellikle Anadolu Selçuklularının kullandıkları hayvani şekilleri, üsluplaştırarak ne olduğu belli olmayan kıvrımlar ve girift dallardan ibaret, süsleme, şekillerine sokulmuş bezemelerdir. Genellikle taş ve ağaç oymalarla çini mimari yüzeylerin bezemelerinde kullanılır. Kuş gagalarını andıran yapım palmetlerle sona eren spirallerden oluşur. Süslemeler birbirine bağlanmış durumdadır.

Türk bezemelerinde en çok kullanılan yaprak ve çiçekler şunlardır: Gül, düğün çiçeği, kadife, sümbül, yaban gülü ve ıtır yaprağıdır.

Bu bezemeler mimari ile birlikte gelişerek zaman ve devirlere göre şu üsluplara ayrılmıştır:

1- Selçuklu, Doğu Anadolu üslubu
2- Selçuklu Güney Anadolu üslubu
3- Beylikler devri üslubu
4- Osmanlı, Bursa üslubu ( 14. asır)
5- Klasik üslup ( 16. asır)
6- Lale devri üslubu ( 18. asır )
7- Barok üslubu ( 18.-19. asır)
8- Ampir üslubu ( 18.-19. asır )

Yorum yazın