Baklagiller

Baklagiller nedir , Baklagiller nerede yetişir , Baklagillerin çeşitleri ve Baklagiller hakkında bilgiler.

 

BaklagillerBaklagiller (leguminosa) familyası, kapsadığı tür sayısıyla (12 000) tohumlu bitkilerin sınıflandırılmasında ikinci sırayı alır. Bütün türler arasındaki ortak nokta, tek meyve yapraktan ve tek yumurtalıktan oluşan badıç biçimindeki meyvedir. Baklagiller, üç gruba ya da oymağa ayrılır:
Küstümotugiller, tropikal ve astropikal bölgelerde yetişen ağaç ve ağaççıkları kapsar; en iyi bilinenleri süs bitkisi olarak yetiştirilen akasyalar (Acacia dealbata ve Acacia farnesiana), ya odunu ya da arap zamkı veren özsuyu için (Acacia arabica, Acacia senegal) üretilir. Arap zamkı, kolaların ve ecza maddelerinin yapımında işe yarar.
Erguvangiller, sıcak bölgelerde yetişen ağaç ve ağaççıkları kapsar. Başlıcaları şunlardır: Tatlı özünden dolayı meyveleri hayvan yemi olarak kullanılan, taneleri eskiden Batı’ da altını ve değerli taşları tartmakta kırat yerine geçen keçiboynuzu (Ceratonia sitiqua); tatlı meyvelerinden iç yumuşatıcı ve serinletici şurup yapılan demirhindi (Tamarindus indica); yaprakları «sinameki» adı altında iç sürdürücü olarak satılan hıyarşembe (cassia sopheral. Erguvangillerin çoğu, ağacından dolayı değerlidir: Sappan; Brezilya ağacı; Pernambuk ağacı. Süs bitkisi olarak yetiştirilen erguvan (Cercis siliquastrum), aynı oymağa ad olmuştur.
• Fasulyegiller, üçüncü grubu oluşturur (10000tür). Çok değişik olan türleri arasında ağaçlar ve otsu bitkiler yer alır. Bu grubun 350’nin üstünde türü ılıman bölgelerde bulunur; tümünün çiçekleri görünüşçe birbirine benzer: Beş taçyapraktan en büyüğüne «bayrak» adı verilir; bunun iki yanında yer alan daha küçük iki taç- yaprağa, «kanatçık» denir; oluk biçiminde birbirine kaynamış olan alttaki öteki iki taç- yaprak da «kayıkçı» diye adlandırılır. Her çiçekte 10 erkek organ vardır. Badıç biçimindeki meyveleri uzunca, burmal ya da silindirimsidir, içinde bir ya da birçok tane yeralır. Bileşik olan yapraklar daha değişik görünümdedir; bazı türlerde tel ya da diken halini alabilir.
• Fasulyegillerin taneleri, genellikle nişasta ve protein bakımından zengin olduğundan yiyecek olarak kullanılır. Bir bölümü de İlkçağ’dan beri bilinmekte ve kullanılmaktadır. Bu familyadan olup da yiyecek bitkisi olarak yetiştirilenler şunlardır: Fasulye (Phaxolus vulgaris); bezelye (Pisum sativum); bakla (Vicia faba); mercimek (Vicia lens) ve nohut (Cicer arictium). Acı bakla (Lupinus albus), hayvan yemi ya da yeşil gübre olarak yetiştirilir. Doğu Asya ve Japonya kökenli soya fasulyesi (Glycine soja), insan ve hayvan yemi olarak çok kullanılır. Güney Amerika kökenli yerfıstığının (Arachis hypogea) meyveleri toprak altında olgunlaşır. Bu meyveler, sonradan kavrularak kuru yemişçilerde satılır. Ezilip sıkılan tanelerinden yemeklik sıvı yağ elde edilir. Bu yağ ayrıca, margarin ve sabun yapımında kullanılabilir.
• Aynı familyadan yonca (Medicago sativa), tirfil ya da üçgül, boyotu ya da çemen (Trigonella faenum graecum), korunga ya da evliyaotu (O- nobrychis sativa), sulla (Hedy- sarum coronarium), kulaklı yonca (Lotus corniculatus),
hem iyi yem bitkisi oldukları, hem de toprağı azot bakımından zenginleştirdikleri için geniş ölçüde yetiştirilir. Baklagillerin köklerindeki yumrucuklarda, bitkiyle ortak yaşayan ve büyük ölçüde azot biriktiren bir bakteri (Rhizobium le- guminosarum) bulunur.
• İnsanların kullandıkları fasulyegiller arasında şunlar da yer alır: Kökündeki özsuyu şekercilikte kullanılan meyankö- kü (Glycyrrhiza glabra), lifleri ip yapmağa yarayan katırtırnağı (Spartium junceum, Genista tinctorial.
• Pelesenk (Dalbergia latifoiiai) ve kızıl sandal ağacı (Pte- rocarpus santalinan), ince marangozlukta ve kaplamacılıkta kullanılan iyi ağaçlar verir. Beyaz salkım ya da yalancı akâsya (Robinia pseudacacia), kazık yapmak için kullanılır. Itırşahi, acı bakla gibi bir bölümü ayrıca, bahçelerde süs bitkisi olarak üretilir.
• Güzel görünen ve çabuk büyüyen sofora ya da şemsiye ağacı (Sophora japonica), ana caddelerde yol kenarlarına gölge ve süs ağacı olarak dikilir.

 

fasulye, bakla, bezelye, fiğ, burçak, nohut v.b. bitkilerin veya bunların meyveleriyle tohumlarının toplu adıdır. Baklagillerden olan bitkilerin meyveleri veya yalnız tohumları yaş veya kuru sebze olarak yenir, kimisi yalnız hayvanlara yem olarak verilir. Yağca çok zengin olan soya fasulyesinin anavatanı Doğu Asya’dır. Şimdi Amerika’da, Avrupa’da ve Türkiye’nin kimi yerinde ve özellikle Karadeniz bölgesinde üretilmektedir (Ordu ve Çorum yörelerinde).Baklagiller, çiçekli bitkilerin kapalı tohumlular kanadından ikiçenekliler sınıfının bir familyasıdır. Köklerinde çoğunlukla azot biriktiren bakteriler toplanır. Bunlar toprağın azotça zenginleşmesini sağlarlar. 550 cinsi, 12 000 kadar türü vardır.

Yorum yazın