AĞAÇ TORNACILIĞI

AĞAÇ TORNACILIĞI

Torna, çeşitli ağaç malzemelerden silindiri, konik yada her türlü dairesel şekilli iş yapmaya yarayan bir makinadır. Kullanış ve yapılış maksatlarına ve özelliklerine göre tesviyeci tornası, ağaç tornası vs. gibi isimler alırlar.

Tornaya bağlanmış olarak dönen iş parçasından, keskin ağızlı bir torna kalemi ile talaş kaldırma işlemine torna etme; işlemi yapan kişiye ise tornacı denir. [2]

5.1 Torna Makinaları

Çalışma sistemi yönünden diğer şekillendirme makinelerinden farklılık gösteren torna makineleri; her türlü yuvarlak parçaların şekillendirilmesinde yaygın bir şekilde kullanmaktadır. Bütün makinelerde, kesme işlemi dönüsel kesicilerle gerçekleştirildiği halde torna makinelerinde iş parçası döner, kesiciler elle veya diğer otomatik kavrayıcılarla parçaya tutularak çalışılır.

Torna makineleri çalışma sistemlerine göre iki grupta, yaptıkları işlemlere göre ise dört grup da toplanmaktadır:

1- Çalışma sistemlerine göre:
– El kotrollü (Manüel) torna makinakiları.
– Otomatik torna makinaları.

2- Yaptıkları işlemlere göre torna makinaları
– Otomatik boy torna makineleri
– Otomatik alın torna makinesi
– Otomatik burma makinesi
– Kavela çekme ve ölçümlendirme makinesi

5.1.1. El kontrollü (manuel) torna makineleri

El kontrollü torna makineleri endüstriyel açıdan pek fazla önem taşımamakla birlikte, küçük ölçekli işletmeler tarafından yaygın bir şekilde kullanılması nedeniyle detaylı bir şekilde incelenecektir.

Basit el kumandalı torna makinelerinde, tornalama, parçanın fener mili ve gezer punta miline merkezlenmesi ve siper üzerinde torna bıçakları ile şekillendirme işlemi ile gerçekleştirilmektedir. Gezer punta, harekeli olup, parça boyuna göre sağa-sola hareket ettirilebilmektedir.(Şekil 5.1.).

Şekil 5.1. El kontrollü torna makinesi

Torna makinesinde, çeşitli şekil ve büyüklükteki işlerin bağlanabilmesi ve işlenebilmesi için, değişik eklentiler kullanılır. Bu eklentilerin başlıcalar şunlardır:

1- Mahmuzlu Punta : Fener miline takılan mahmuzlu punta, iş parçalarının başlarından merkezlenip tutturulmasına ve döndürülmesine yarar (Şekil 5.2.).
2- Vidalı Punta: Ucu ağaç vidası şeklinde olan vidalı punta, fener miline takılır. İş parçası, merkezinden vidalanmak suretiyle puntaya bağlanır.
3- Amerikan Aynası : Fener miline takılan amerikan aynası basamaklı çeneleri arasında, silindirik biçimli parçalan dıştan, içi oyuk parçalan da içten sıkarak bağlamaya yarar (Şekil 5.3.).
4- Düz Ayna: Fener miline bağlanan düz aynalar, tabak biçimindeki işlerin vida ile arkadan bağlanarak torna edilmesine yarar (Şekil 5.4.).

Şekil 5.2. Şekil 5.3. Şekil 5.4
Muhmuzlu ve vidalı punta Amerikan aynası Düz ayna

5- Zımpara diski: Yüzeyine zımpara kağıdı yapıştırılan disk, fener milinin dış tarafına bağlanarak, küçük iş parçalarının zımparalanmasında kullanılır(Şekil 5.5 a).
6- Zımpara Silindiri : Fener miline takılır. Çeşitli eğmeçli parçaların zımparalanmasında kullanılır(Şekil 5.5. b).
7- Flanşlı Mil : Fener milinin içine takılan flanşlı mile; zımpara taşı, tel fırça, polisaj keçesi v.b. elemanlar bağlanarak değişik işlemler yapılabilir (Şekil 5.5. c).
8- Rulmanlı punta ve merkezleme konisi: Gezer punta miline bağlanan rolmanlı punta ve merkezleme konisi, fener milinin karşıtı olarak, iş parçasının diğer ucunu merkezleyerek sıkmaya yarar. Merkezleme konisi, dönme esnasında sürtünmeden dolayı ahşap parçanın başını yakarak aşındırdığı ve eksenelliği bozduğu için, zorunlu kalınmadıkça daima rulmanlı punta kullanılmalıdır (Şekil 5.6.).
9- Mandren: Gezer punta miline takılan mandren ve matkap, fener miline bağlanmış olârı silindirik parçanın merkezinden delme işlemlerinde kullanılır (Şekil 5.7).
10- Siperler: Bıçaklara yataklık etmek üzere, işin durumuna göre değişik büyüklük ve şekilde siper kullanılır (Şekil 5.8).
11- Destek: Uzun boylu ve ince parçaların titreşim ve salgı yapmasını önlemek üzere, parça boyunun orta kısmında, torna yatağına bağlanan desteğin pabuçları, parça kalınlığına göre ayarlanabilir (Şekil 5.9.).
12- Ölçme Aletleri : Torna makinesinde işlenen parçalar üzerinde markalama işlemleri ölçü ve şekil kontrolleri yapmak için kullanılan aletlerdir. Örnek: kumpas, sivri uçlu pergel cetvel.

Şekil 5.5. Fener miline takılan çeşitli eklentiler

Şekil 5.6. Merkezleme konisi (a) ve rulmanlı punta (b)

Şekil 5.7. Mandren Şekil5.8. Siperler
5.2. Torna Kalemleri

Torna makinesine bağlanarak dönen iş parçası, çeşitli torna kalemleriyle işlenerek şekillendirilir. Ağız şekilleri ve kullanma yerleri değişik olan torna kalemlerinin başlıca türleri şunlardır (Şekil 5.9).

a) Oluklu Kalemler : Parçanın kaba talaşını alma ve iç eğmeçli kısımlarını şekillendirme işlemlerinde kullanılan oluklu kalemlerin genişlikleri 1-4 cm arasında değişir.
b) Eğik Ağızlı Kalemler : Düz ve dışbükey eğmeçli kısımları ölçüsünde tornalama ve perdah etmede, (v) biçimli ve faturalı kısımları şekillendirmede kullanılırlar. 1-3 cm % arasında genişliklere sahiptirler.
c) Bölme Kalemleri : Ağız yapısı, çift taraflı delik kalemini andırır. Parça boylarını kesmede, parça üzerindeki değişik yarıçaplı kısımları keserek markalamada kullanılır. Ağız genişlikleri 5-10 mm arasında değişir.
d) Düz Kalemler : Silindirik veya konik parçalan kazıyarak şekillendirme ve perdah işlemlerinde kullanılır.
e) Yuvarlak Ağızlı Kalemler: İçbükey eğmeçli kısımları şekillendirme ve perdah işlemlerinde kullanılır.
f) Mızrak Uçlu Kalemler : (v) şekilli sivri iç köşelerin ve faturalı kısımların işlenmesinde kullanılır.

Şekil 5.9. Torna kalemleri
Yukarda anlatılan standart torna kalemleri dışında, çok karmaşık eğmeçli tornalama işlemlerini yapabilmek amacıyla geliştirilmiş özel torna kalemleri de mevcuttur.

5.3. Tornalamaya Hazırlık İşlemleri

a) Ağaç türüne bağlı olarak kereste seçilir. Kalınlık ve genişlik olarak 23 mm ve boy olarak 2-3 cm fazla olacak şekilde, parça, temiz ölçülerinde çıkarılır. Eğer, parçanın enine kesiti 7×7 cm den daha fazla ise, bu takdirde, sekizgen olacak şekilde, daire veya şerit testerede köşelerden kesilir.
b) İki uçtaki eksenleri bulmak için parçanın köşegenlerinden çizgiler çizilir.
c) Parça, bu merkezlerden olmak üzere, puntalar arasına bağlanır. Gezer puntada merkezleme konisi kullanılmışsa, yanmayı önlemek için, yağ kullanılmalıdır.
d) Siper, parça kenarına 3 mm kadar yakın ve parça ekseninden 3 mm kadar yüksekte olacak şekilde ayarlanır ve sağlamca sıkılır (Şekil 5.10.).

Şekil5.10. Siperin işleme hazırlanması.

e) Fener kapağı açılarak, aşağıdaki tabloya ve parça kalınlığına göre uygun dönme hızı ayarlanır ve kapak tekrar kapatılır.

5.4. Tornalama Yöntemleri

a) Kesme Yöntemi: Uygulamada beceri ve tecrübe gerektiren bu yöntemde, torna kaleminin ağzı, iş parçasından soyma ve haşlama şeklinde talaş kaldırır. Kalem sipere yerleştirildikten sonra, sap kısmı 30° kadar da sağa veya sola eğilir (Şekil 5.11). Bileme tabanı parça yüzeyine tam dayanır. Sonra hafifçe bükülerek, ağzının çok dar bir açı ile kesme yapması sağlanır. Sadece oluklu ve eğik ağızlı kalemlerle keserek tornalama işlemi yapılabilir ve çok temiz bir yüzey elde edilir.
b) Kazıma yöntemi : Tehlikesiz ve fazla beceri gerektirmeyen kazıma yönteminde torna kalemi, hemen hemen yatay seviyede tutulur. Kalemin ağzı, parçadan kazıma ve koparma şeklinde talaş kaldırır (Şekil 5.12.). Her çeşit torna kalemiyle kazıma yöntemi yapılabilir. Kazınarak tornalanan yüzeyler pek temiz olmaz bu yüzden daha fazla zımparalama işlemi gerekir. Alın tornalama işlemlerinde, zorunlu olarak kazıma yöntemi uygulanır.

Şekil5.11. Kesme yöntemiyle tornalama Şekil 5.12. Kazıma yöntemiyle tornalama

5.5. Silindirik Parçaların Tornalanması
Her türlü tornalama işleminin başlangıcında, puntalara bağlanan parça elle döndürülerek, sipere temas edip etmediği kontrol edilir. Daha sonra makine çalıştırılır. Oluklu kalem sağlamca tutularak kesme veya kazıma pozisyonunda sipere yerleştirilir. Parça boyunca 5’er cm’lik kısımlar halinde peş peşe tornalanarak kaba ölçülerinde silindirik durama getirilir. Talaş derinliği, sol elin işaret parmağının sipere dayanması suretiyle ayarlanır (Şekil 5.18). Sol elin avuç gerisinin sipere dayanması suretiyle de talaş derinliği ayarlanabilir (Şekil 5.13).

Bölme kalemi sağ elle tutulup, parça başına yakın bir yerden sipere dayanır. Kumpas, aynı hizada sol elle parçaya yaklaştırılır. Kalemi iterek, kumpas ağızları geçene kadar parça kesilir. Aynı işlem, parça boyunca her 5 cm de bir tekrarlanır (Şekil 5.14).Oluklu kalem, kesme veya kazıma pozisyonunda sipere oturtulur. Sağa ve sola doğru gezdirilerek; bölme kaleminin açtığı kanalların dibine kadar parça tornalanır.

Şekil 5.13. Kaba tornalama

Şekil 5.14. Kaba tornalanmış parçada, temiz çap için bölme kalemiyle kalınlık kesme A. kaba tornalama, B. temiz tornalama

Parça tam başına getirildikten sonra, eğik ağızlı kalemlerle veya bölme kalemleri ile tam boy tornalaması yapılır (Şekil 5.15).

Şekil 5.15. Parçanın tam boyunun çıkarılması
Parçanın tam boyu çıkarıldıktan sonra parçaya işlenecek şeklin ana hatları, bir cetvel veya şablon yardımı ile parça üzerine çizilir.

Aşağıda çeşitli tornalama şekilleri ve basamakları şekilsel olarak gösterilmiştir.

Şekil 5.16. Faturalı tornalama ve basamaklar

Şekil 5.17. İçbükey hatların tornalanması

Şekil 5.18. Dış bükey hatların tornalanması

Şekil 5.19.Konik tornalama

Şablon yardımı ile ve özel aparatlarla, temiz tornalama işlemleri, hafif girintili tornalamalar ve fazla derin olmayan faturalar kolaylaştırılabilir.

5.6. Alın Tornalama

Alın tornalamada, fener milinden faydalanılır. Bu amaç için önce, mevcut mahmuzlu punta sökülerek yerine vidalı punta veya düz aynalar takılır (Şekil 5.20). Parçanın çapı 10 cm den küçük ise, tam merkezinden vidalı puntaya bağlanıp fener miline saplanır. 10 cm den büyük çaplı parçalar uygun büyüklükteki düz aynaya vidalanır (Şekil 5.20.). Büyük çaplı işlerde, fener mili dışarıya taşan makinalarda dış kısım da bu amaç için kullanılabilir.

Tabak biçimindeki işler, genellikle her iki yüzünden de işlenmeyi ve şekillendirmeyi gerektirir. Bu durumda, vida delikleri sakıncalı olacağından, iş parçasının bir yüzüne, araya kağıt konularak geçici bir yardımcı parça yapıştırılır (Şekil 5.21.). Tutkal kuruduktan sonra, bu parçadan aynaya vidalama yapılır.

Şekil 5.20. Alın tornalama için vidalı punta ve düz ayna

Parça fener miline bağlandıktan sonra siper ayarı yapılır. Siper, parça yüzeyine birkaç mm ve paralel olarak yaklaştırılır. Siper yüksekliği parça merkezinden birkaç mm aşağıda olacak şekilde ayarlanır ve sağlamca sıkılır.

Şekil 5.21. yardımcı parça yapıştırma

Bağlama ve siper ayarı yapıldıktan sonra, kazıma yöntemiyle, parça istenilen şekilde tornalanır (Şekil 5.22.). [2]

Şekil 5.22. Alın tornalama örnekleri

Yorum yazın