AĞAÇ MALZEMENİN YAPISI

AĞAÇ MALZEMENİN MORFOLOJİK YAPISI

3.1. Makroskopik Yapı

Bir ağaç gövdesinin enine kesitinde esas itibariyle mikroskopik yönden iki kısım göze çarpmaktadır. Bunlar odun ve kabuk kısımlarıdır. Odun kısmı iç içe geçmiş yıllık halkalar ve ortada özü ihtiva etmektedir. Yıllık halkalar, ilkbahar odunu, yoğun yapıda ve genellikle daha koyu renkte olanı yaz odununu teşekkül etmektedir.

Kabuk kısmında da özellikle iki kısım göze çarpar. Bunlar sert, kaba pullu ve dış hava tesirlerine maruz kalan kısım dış kabuk (ölü kabuk), ve içerde yumuşak ve genellikle diri hücreleri de ihtiva eder. İç kabuk (soymuk) kısımlarıdır.

3.1.1. Diri Odun ve Özodun

Diri odun ağaç gövdesinde mekanik bir mukavemet görevinden başka, topraktan kökler vasıtasıyla alınan suyun yapraklar iletilmesi ve bir dereceye kadar da bazı gıda maddelerinin depo edilmesine yaramaktadır. Bu fizyolojik faaliyetler odu içerisindeki yaşayan ve paranşim adı verilen hücreler yoluyla görülmektedir. Bundan dolayı da bu kısma diri odun adı verilmektedir. Böylece tamamen ölü hücrelerden meydana gelen odun tabakasına ise öz odun adı verilmektedir. (Şekil 3.1.)

Bundan başka trakeler içerisinde tül oluşumu da meydana gelmektedir. Bu sebeple genellikle renkte de bir değişme meydana gelmekte ve koyu renkli bir özodun odunu ortaya çıkmaktadır. Öz odun diri odundan daha ağırdır.

Şekil 3.1. 8 yaşın bir meşe gövdesinden alınan örnekte çeşitki kesitler ile yapıya ait hücre ve dokuların şematik görünüşü (Dk) Dış kabuk, (İk) İç kabuk, (K) Kambiyum, (Tr) Trakeler, (Öı) Öz ışını, (Ys) Yıllık halka sınırı, (Yh) Yıllık halka, (Yo) Yaz odunu, (İo) İlkbahar odunu

3.1.2. Yıllık halkalar

Muhtelif iklim bölgelerinde gelişen ağaç türlerinde kambiyum periyodik olarak genişleme mevsimlerinde her yıl bir halka yapacak şekilde odunsu bir doku meydana getirir. Böylece her yıl meydana gelen yıllık halkalar yardımıyla ağaç gövdesinin çapı da artar. Bazen de iki halka meydana gelmektedir. Bunu sebebi ise çok kurak geçen bir yaz ayı sonunda yağışlı bir sonbahar ayının gelmesi yıl içinde ikinci halkanın oluşmasına sebep olur.

3.1.3. İlkbahar ve yaz odunu

Bazı iklim mıntıkalarında genellikle gelişme mevsimi başında çap artırımı çok hızlıdır. Zamanla bu hız azalır ve durur. Böylece başlangıçta çabuk büyüme anında teşekkül eden hücreler iri, rengi açık ve meydana gelen odunun özgül ağırlığı düşüktür. Yıllık halkanın bu kısmına ilkbahar odunu veya erken odun adı verilmektedir. Daha sonra teşekkül eden koyu renkte ve özgül ağırlığı fazla olan yıllık halka kısmına ise yaz odunu veya odun denmektedir.

3.1.4. Yıllık halka içindeki hücre tipleri

İğne yapraklı ağaçların odundaki hücre tipleri trakeidler ve paranşim hücreleridir. Mikroskopik yapılarda iğne yapraklı ağaçlarda trakeidler radyal yönde sıralanmış köşeli hücre tipleridir. Öz ışınları ise tek sıralı hücrelerden oluştuğu için çok incedir ve çıplak gözle bunları görmek mümkün değildir.

3.1.5. Reçine kanalları ve reçine keseleri

Reçine kanalları normal ve yaralanmalarla meydana gelen Traumatik tipteki kanallar olmak üzere iki tiptir. Reçine kanalları genellikle bazı iğne yapraklı ağaçlarda bulunurlar. Yapraklı ağaçtakiler ise balzam kanalları, memleketimizde yaralanmalar vasıtası ile boyuna olarak sığla odununda teşekkül eder. Normal reçine kanallarına Çam, Ladin, Melez ve Douglaslarda rastlanır.

3.1.6. Odunun muhtelif kesitleri

Daha öncede belirtildiği üzere ağaçların odun kısmının üç vazifesi vardır. Bunlar su iletimi, besin maddelerinin depo edilmesi ve mekanik desteklemedir. Tabiatıyla bu vazifelerde üç ayrı hücre dokusu tarafından yerine getirilmektedir. Bunlar iletim dokusu, depolama deposu ve destekleme dokusu olarak tanımlanabilir.

3.1.6.1 Enine kesit

Enine kesit gövde eksenine dik olarak kesilmek sureti ile elde edilen yüzeydir. Enine kesit üzerinde en dışta kabuk bulunur. Sırasıyla Kambiyum, Dış odun, Öz odun ve Özdür.

3.1.6.2. Radyal kesit

Radyal kesit gövde ekseni boyunca fakat öz ışınlarına paralel kesilmek suretiyle elde edilen yüzeydir. Radyal kesit üzerinde özışınları ağaç türüne göre değişmek üzere parlak levhacıklar hallinde görülür ve bu kesiş şekline ayna veya çeyrek kesiş adı verilir.

3.1.6.3. Teğet kesit

Teğet kesit, gövde eksenine paralel, fakat yıllık halkalara teğet yönde kesilmek suretiyle elde edilen kesittir. İğne yapraklı ağaçlarda yaz odunu tabakaları, halkalı trakelerde ise halka teşkil eden ilkbahar odunu tabakalarının iç içe geçmiş pramitler meydana getirdiği kolayca ve çıplak gözle dahi görülür.

3.2. Mikroskopik Yapı

3.2.1. İğne yapraklı ağaçlar

Odun bir çok hücrenin bir araya gelmesinden meydana gelmiştir. Çeşitli tipteki bu hücreler çeşitli vazifeler görürler. İğne yapraklı ağaçlarda esas itibariyle iki grup yer almaktadır. Bunlardan bir tanesi trakeidler diğerleri de paranşim hücreleridir. Trakeidlerin genellikle ilkbahar odununda su iletmek yaz odununda ise gövdeye desteklik sağlamak olmak üzere iki vazifesi vardır. Paranşim hücrelerinde besin maddesinin iletimine ve depo edilmesine yardım ederler. (Şekil 3.2.)

3.2.1. Yapraklı ağaçlar

Yapraklı ağaç türlerinin odun yapısı iğne yapraklılara nazaran çok daha komplikedir. İğne yapraklılarda genellikle iki hücre tipine rastlanmasına mukabil yapraklı ağaçlarda bu sayı dörde çıkmaktadır. Ancak bazı yapraklı ağaç türlerinde bu tüplerin sayısı örneğin Dişbudak ta olduğu gibi üç hücre tipine rastlanır. Yapraklı ağaçların tipik hücre tipi trakeidlerdir. Diğer hücre tipleri ise trakeler libriform lifleri ve paranşim hücreleridir. Ancak lif trakeidleri gibi bazı ara tiplere de rastlamak mümkündür. [2]
Enine kesitte trakelerin dizilişine göre halkalı trakeli, dağınık trakeli veya yarı halkalı olmak üzere yapraklı odun çeşitleri vardır. (Şekil 3.3.)

Yorum yazın